YeuDuoi.comYếu Đuối
Hiểu cảm xúc của mình

Tâm trạng thay đổi theo mùa: vì sao mùa mưa, ngày rét hay cuối năm dễ buồn và cách đỡ

Mùa mưa dài, ngày rét nồm hay dịp cuối năm làm nhiều người chùng xuống. Hiểu vì sao thời tiết chạm tới cảm xúc và lập kế hoạch mùa nhỏ để đỡ mình.

elderly Vietnamese man standing under the eaves of an old house watching gentle rain fall in the courtyard, seen from behind, soft grey light with warm lamp glow

Tâm trạng thay đổi theo mùa là chuyện có thật: những tuần mưa dầm, trời âm u, rét nồm hay dịp cuối năm làm nhiều người thấy chùng xuống, uể oải, dễ buồn hơn vì ít ánh sáng, ít vận động, giấc ngủ lệch và những kỷ niệm gắn với mùa.

Biết trước mùa nào mình hay chùng xuống giúp bạn chuẩn bị, giống như mang áo mưa trước mùa mưa. Bài này giải thích vì sao thời tiết chạm tới cảm xúc, những mùa hay gặp ở từng vùng, cách đón ánh sáng mỗi ngày và cách lập một "kế hoạch mùa" nhỏ cho riêng mình.

Những ngày trời làm lòng chùng xuống

Mai, hai mươi sáu tuổi, làm thiết kế ở Hà Nội, năm nào cũng thấy khó chịu vào tháng Hai, tháng Ba: trời nồm, quần áo không khô, tường đọng nước, cả tuần không thấy nắng. Mai uể oải, hay bỏ tập thể dục, tối chỉ muốn nằm. Mai từng nghĩ mình lười, cho tới khi nhận ra năm nào cũng đúng thời điểm đó.

Chú Bảy, sáu mươi tư tuổi ở Huế, kể mùa mưa kéo dài từ tháng Chín tới tháng Mười Hai là lúc chú hay nhớ người cũ, ít ra khỏi nhà, ít gặp bạn. Con cái ở xa không biết, chỉ thấy cuối năm gọi về bố hay trả lời cộc lốc.

Ở TP Hồ Chí Minh, Ngọc, nhân viên ngân hàng, lại thấy khó nhất vào giữa mùa mưa: chiều nào cũng mưa đúng giờ tan làm, kẹt xe hơn một tiếng, về tới nhà người ướt, đầu nhức, không còn sức nói chuyện với ai.

Ba người ở ba vùng, ba lứa tuổi, nhưng chung một điều: cảm xúc của họ đi theo nhịp của trời. Đây không phải yếu đuối hay tưởng tượng. Nhận ra nhịp đó là bước đầu để không tự trách mỗi khi mùa ấy quay lại.

Vì sao thời tiết và mùa ảnh hưởng tới cảm xúc

Ít ánh sáng tự nhiên. Ánh sáng ban ngày giúp cơ thể giữ nhịp thức ngủ và cảm giác tỉnh táo. Nhiều ngày âm u liền làm nhịp đó lệch đi, nhiều người thấy buồn ngủ, uể oải hơn.

Ít vận động, ít ra ngoài. Mưa, rét, nồm khiến người ta ở trong nhà nhiều hơn, ít đi bộ, ít gặp người. Thiếu vận động và thiếu kết nối đều kéo tâm trạng xuống.

Giấc ngủ thay đổi. Mùa lạnh dễ ngủ nhiều mà vẫn mệt, mùa nóng oi dễ khó ngủ. Như bất kỳ lúc nào thiếu ngủ, cảm xúc dễ chao đảo hơn.

Kỷ niệm gắn với mùa. Một mùa mưa năm nào có chuyện buồn, một cái Tết từng thiếu người, mỗi năm đến lại chạm vào. Cơ thể nhớ cả những điều đầu óc tưởng đã quên.

Áp lực của những dịp trong năm. Cuối năm là tổng kết, chỉ tiêu, lo tiền Tết; tháng Sáu là mùa thi. Áp lực xã hội dồn vào đúng mùa đó làm tâm trạng thêm nặng.

Mùa hay chùng xuống ở từng vùng và việc nhỏ giúp đỡ

Thời tiết mỗi năm mỗi khác, bảng này chỉ là gợi ý để bạn tự nhận ra nhịp của mình:

Mùa, dịpĐiều hay gặpViệc nhỏ giúp đỡ
Đông rét miền BắcNgại ra ngoài, ngủ nhiều mà vẫn mệtGiữ ấm rồi vẫn đi bộ ban trưa khi có nắng
Nồm ẩm cuối đông, đầu xuânBí bách, nhà cửa ẩm, khó chịuMở cửa lúc trời ráo, dọn một góc nhỏ khô thoáng để ngồi
Mùa mưa dài miền TrungỞ nhà nhiều, ít gặp người, nhớ chuyện cũHẹn bạn cố định mỗi tuần, gọi điện cho người thân
Mùa mưa miền NamChiều mưa kẹt xe, về nhà mệt và bựcĐổi giờ về, chuẩn bị đồ mưa sẵn, nghỉ mười phút trước khi vào việc nhà
Nắng nóng cao điểmKhó ngủ, dễ cáuNgủ trưa ngắn, uống đủ nước, tránh việc nặng giữa trưa
Cuối năm, trước TếtTổng kết, lo tiền, so sánh với người khácLiệt kê những gì đã làm được, đặt mức chi vừa sức

Câu tự hỏi giúp nhìn ra nhịp mùa: "Năm ngoái vào thời điểm này mình thế nào?" Nếu bạn nhớ hoặc lục lại ảnh, tin nhắn cũ mà thấy năm nào cũng chùng xuống đúng lúc này, đó là nhịp mùa của bạn.

Buồn giữa những ngày người ta bảo phải vui

Cuối năm và Tết là thời điểm đặc biệt khó với nhiều người, chính vì ai cũng nói đây là dịp phải vui. Người đi làm xa không về được, người vừa thất bại một việc lớn, người có gia đình đang căng thẳng, người lần đầu đón Tết thiếu một ai đó, đều có thể thấy nỗi buồn của mình lạc lõng giữa không khí rộn ràng. Họ càng giấu, càng thấy cô đơn.

Nếu bạn ở trong số đó, hãy biết rằng không có gì sai khi buồn vào dịp vui. Bạn không cần đóng vai hớn hở trong mọi bữa tiệc. Có thể chọn tham gia ít hơn, về sớm hơn, nói thật với một người thân rằng năm nay mình hơi chùng.

Nếu bạn là người đang vui, thử để ý tới những người xung quanh ít nói hơn mọi năm. Một lời rủ "Mùng hai qua nhà mình ăn bữa cơm nhé" với người đồng nghiệp ở lại thành phố ăn Tết có thể có ý nghĩa hơn bạn tưởng.

Lên kế hoạch nhỏ cho những ngày dễ chùng nhất: một buổi sáng đi bộ, một cuộc gọi với bạn cũ, một bữa ăn đơn giản với người mình thấy thoải mái. Nếu nỗi buồn cuối năm gắn với một mất mát lớn trong đời, hãy cho mình thêm thời gian và tìm sự nâng đỡ riêng cho nỗi đau đó.

Đón ánh sáng tự nhiên mỗi ngày, kể cả mùa âm u

Ánh sáng ban ngày là thứ rẻ nhất mà có ích cho tâm trạng mùa ít nắng. Vài cách đưa nó vào ngày của bạn:

  1. Mở rèm ngay khi thức dậy. Ngồi ăn sáng hoặc uống nước gần cửa sổ, kể cả khi trời âm u, ánh sáng ngoài trời vẫn nhiều hơn đèn trong nhà.
  2. Ra ngoài ít nhất mười lăm đến hai mươi phút vào buổi sáng hoặc trưa. Đi bộ tới chợ, ra công viên gần nhà, đi một vòng quanh khu. Trời mưa thì đứng dưới mái hiên hay ra ban công cũng vẫn nhận được nhiều ánh sáng hơn trong phòng.
  3. Đặt bàn làm việc gần cửa sổ nếu có thể, hoặc xin chỗ ngồi gần ánh sáng tự nhiên.
  4. Ghép ánh sáng với một việc sẵn có. Gọi điện cho mẹ khi đang đi bộ, nghe sách nói trên đường ra chợ, để không cần thêm thời gian riêng.
  5. Buổi tối thì ngược lại: giảm đèn sáng, giảm màn hình một giờ trước khi ngủ để giữ nhịp ngủ.

Sau một hai tuần, để ý xem những ngày có ra ngoài, tâm trạng có khác những ngày ở lì trong nhà không. Nhiều người thấy khác rõ.

Lập kế hoạch mùa cho riêng mình

Khi đã biết mùa nào mình hay chùng xuống, chuẩn bị trước từ vài tuần:

  • Đánh dấu thời điểm: ghi vào lịch điện thoại tháng mình hay mệt, như "tháng 10–12: mùa hay chùng".
  • Giảm tải trước: tránh nhận thêm việc lớn hay dồn kế hoạch quan trọng vào đúng mùa đó nếu có thể chọn.
  • Lên lịch kết nối cố định: một buổi gặp bạn mỗi tuần, một cuộc gọi về nhà mỗi tối Chủ nhật, đặt sẵn từ trước để không phải tự nhắc lúc đang uể oải.
  • Chọn một hoạt động trong nhà dễ làm: nấu món mới, lắp ráp, trồng cây trong chậu, tập thể dục theo video, để vẫn vận động khi trời không cho ra ngoài.
  • Nói trước với người thân: "Mùa này em hay chùng, nếu thấy em ít nói thì rủ em đi đâu đó nhé."
  • Chuẩn bị chỗ ngồi dễ chịu: một góc khô, đủ sáng, có chăn ấm hoặc quạt mát tuỳ mùa.

Kế hoạch không làm mùa khó biến mất, nhưng giúp bạn không bị bất ngờ và có sẵn vài điểm tựa khi cần.

Buồn vì mùa hay buồn vì chuyện khác: cách tự kiểm

Nhìn lại các năm trước. Nếu năm nào cũng chùng xuống vào đúng tháng đó, mùa là một phần nguyên nhân. Nếu năm nay mới bị, có thể có chuyện khác đang diễn ra mà bạn chưa nhìn ra.

Để ý những ngày trời đẹp xen giữa. Khi có một hai ngày nắng ráo, bạn có thấy dễ chịu hơn không. Nếu có, thời tiết đang góp phần. Nếu trời đẹp mà vẫn nặng y như cũ, hãy tìm thêm nguyên nhân khác.

Hỏi về những chuyện cùng lúc. Mùa mưa trùng đợt chạy dự án, cuối năm trùng chuyện gia đình căng thẳng. Đừng đổ hết cho trời; có khi trời chỉ làm nặng thêm điều đã có sẵn.

Ghi lại hai tuần. Mỗi tối ghi thời tiết hôm đó và tâm trạng bằng một từ. Hai tuần sau đọc lại, mối liên hệ hoặc rõ hoặc không, đều là thông tin có ích cho bạn và cho chuyên gia nếu bạn tìm gặp.

Đừng chờ hết mùa. Kể cả khi đúng là do mùa, bạn vẫn không cần chịu đựng cho qua. Những việc nhỏ trong bài giúp được ngay trong mùa đó.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Chùng xuống nhẹ theo mùa là điều nhiều người trải qua. Bạn nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi tâm trạng nặng nề kéo dài hơn hai tuần, khi mỗi năm mùa đó quay lại lại nặng hơn năm trước, khi bạn ngủ quá nhiều hoặc quá ít, ăn uống thay đổi rõ, bỏ bê học hành, công việc, hoặc khi những việc nhỏ như ra ngoài, gặp bạn không còn giúp gì. Chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được bạn đang ở mức nào và cần cách đỡ ra sao, đừng tự đặt tên bệnh cho mình.

Nếu có lúc bạn nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy nói ngay với người bạn tin, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện và tổ chức uy tín có người nghe; tra số trên trang chính thức của họ. Mùa khó rồi cũng qua, và bạn không phải đi qua nó một mình.

Câu hỏi thường gặp

Trời mưa nhiều ngày thấy buồn có bình thường không?

Bình thường. Nhiều ngày âm u làm thiếu ánh sáng, ít vận động, ít gặp người, nên không ít người thấy uể oải, chùng xuống. Ra ngoài khi trời tạnh, giữ giờ ngủ đều và gặp bạn bè thường giúp đỡ hơn.

Vì sao gần Tết lại thấy buồn hơn?

Cuối năm dồn nhiều áp lực: tổng kết công việc, lo tiền, gặp họ hàng hay hỏi han, so sánh với người khác. Với người ở xa nhà hay vừa có chuyện không vui, không khí rộn ràng càng làm nỗi buồn rõ hơn.

Thiếu nắng có làm mệt mỏi không?

Ánh sáng ban ngày giúp giữ nhịp thức ngủ và cảm giác tỉnh táo. Những tuần ít nắng, nhiều người thấy buồn ngủ, uể oải hơn. Ra ngoài mười lăm đến hai mươi phút buổi sáng là cách đơn giản để đón thêm ánh sáng.

Năm nào cũng buồn vào một mùa thì có sao không?

Nếu nhẹ và tự qua, đó là nhịp mùa của bạn, nên lập kế hoạch chuẩn bị trước. Nếu năm nào cũng nặng tới mức ảnh hưởng học hành, công việc, ăn ngủ, bạn nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá.

Có nên ép mình đi chơi khi trời u ám để vui lên không?

Không cần ép. Chọn việc nhỏ vừa sức như đi bộ ngắn, gọi điện cho một người bạn, ngồi gần cửa sổ. Hoạt động nhẹ đều đặn giúp nhiều hơn một buổi đi chơi gắng gượng rồi về mệt hơn.

Người lớn tuổi buồn vào mùa mưa thì con cái giúp thế nào?

Gọi điện đều hơn trong mùa đó, rủ cha mẹ ra ngoài khi trời tạnh, nhờ hàng xóm hay họ hàng ghé chơi. Để ý nếu cha mẹ ăn ít, ngủ kém, thu mình kéo dài thì đưa đi khám để được tư vấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138