Rớt nguyện vọng đại học là một cú hẫng thật, và buồn, xấu hổ, giận mình trong mấy ngày đầu là phản ứng bình thường chứ không phải yếu đuối. Việc cần làm trước tiên không phải là quyết định ngay tương lai, mà là giữ cho mình ăn, ngủ, có người bên cạnh, rồi mới bình tĩnh xem những con đường còn mở.
Kết quả xét tuyển chỉ cho biết điểm của một kỳ thi so với điểm chuẩn của một ngành, ở một trường, trong một năm. Nó không đo hết những gì bạn đã học, càng không đo giá trị của bạn. Phần dưới đi theo thứ tự: vì sao cú hẫng này đau, ba ngày đầu nên làm gì, các lối đi còn lại, cách tự hỏi trước khi chọn, những chỗ hay sai và lúc nào cần người có chuyên môn giúp.
Vì sao rớt nguyện vọng lại đau đến vậy
Với nhiều học sinh lớp 12, kỳ thi cuối cấp là mục tiêu của cả ba năm, có khi của cả gia đình. Khánh ở Nghệ An học thêm buổi tối suốt năm, mẹ bớt đi chợ để đóng tiền lớp luyện thi. Khi tra kết quả thấy thiếu nửa điểm so với nguyện vọng một, cái em thấy đầu tiên không phải là nửa điểm, mà là cảm giác mình đã làm phí công cả nhà. Nỗi buồn lúc đó gồm nhiều lớp chồng lên nhau: tiếc công sức, sợ người khác nhìn, lo không biết năm tới sẽ ra sao.
Thêm một lý do khiến cú hẫng nặng hơn: nó đến công khai. Bạn bè đăng ảnh giấy báo trúng tuyển, họ hàng hỏi thăm, nhóm lớp bàn chuyện nhập học. Bạn không có thời gian riêng để buồn trước khi phải trả lời người khác. Hiểu được những lớp cảm xúc này giúp bạn bớt tự trách kiểu "sao mình buồn lâu thế". Bạn đang chịu nhiều thứ cùng lúc, không chỉ là một con điểm.
Có bạn lại không thấy buồn mà thấy trống rỗng, tê dại, như chuyện xảy ra với người khác. Phản ứng này cũng thường gặp ở những ngày đầu, khi tâm trí chưa kịp tiếp nhận. Không cần ép mình phải khóc hay phải thấy đau cho "đúng kiểu". Cảm xúc sẽ đến theo nhịp của nó, và cách bạn chịu đựng nó không giống ai cũng không sao.
Cũng nên biết rằng cảm xúc sau thi thường đi lên đi xuống theo ngày. Có buổi sáng thấy ổn, chiều nhìn ảnh bạn bè lại chùng xuống. Đó là nhịp bình thường của một cú hẫng, không có nghĩa là bạn không tiến lên được.
Ba ngày đầu: những việc nhỏ đủ để giữ mình
Trong ba ngày đầu, mục tiêu không phải là vui lên mà là đi qua được. Danh sách dưới đây cố ý ngắn, làm được kể cả khi không còn sức.
- Ăn đủ ba bữa, kể cả ăn ít. Bỏ bữa làm đầu óc mệt hơn, nỗi buồn nặng hơn mà bạn không nhận ra.
- Đi ngủ gần giờ cũ. Thức đến sáng để đọc bàn tán về điểm chuẩn chỉ làm vòng nghĩ quay nhanh hơn.
- Tạm tắt thông báo nhóm lớp và mạng xã hội vài ngày. Đây là nghỉ ngơi, không phải trốn tránh. Bạn quay lại khi đã sẵn sàng.
- Nói với một người tin cậy một câu thật. Ví dụ: "Em buồn lắm, em chưa muốn bàn chuyện năm sau, chỉ cần có người ngồi cùng."
- Ra ngoài một lần mỗi ngày. Đi bộ quanh xóm mười lăm phút, ra chợ cùng mẹ, ngồi ở hiên nhà lúc sáng sớm.
- Ghi lại một dòng mỗi tối. Không cần hay, chỉ cần thật: hôm nay mình thấy thế nào, có lúc nào nhẹ hơn không.
Nếu có người hỏi chuyện điểm mà bạn chưa muốn kể, có thể trả lời gọn: "Em chưa đỗ nguyện vọng mong muốn, em đang tính tiếp." Một câu như vậy đủ lịch sự và giữ được ranh giới cho bạn.
Các con đường còn mở sau khi rớt nguyện vọng
Rớt nguyện vọng một hiếm khi có nghĩa là hết đường. Bảng dưới đây liệt kê các hướng phổ biến; chi tiết từng năm thay đổi nên luôn xem thông báo trên trang chính thức của trường và của cơ quan quản lý giáo dục.
| Hướng đi | Hợp với ai | Cần tìm hiểu gì |
|---|---|---|
| Xét tuyển bổ sung ở trường khác | Người muốn vào đại học ngay năm nay, chấp nhận đổi trường hoặc ngành gần | Thời hạn nộp hồ sơ, ngành còn chỉ tiêu, chương trình học thật sự dạy gì |
| Cao đẳng hoặc học nghề | Người muốn sớm có tay nghề, thích học qua thực hành | Khả năng học liên thông lên đại học sau này, cơ hội thực tập |
| Ôn thi lại năm sau | Người còn rất muốn đúng ngành đó và biết rõ mình hụt ở phần nào | Chi phí một năm ôn, sức chịu áp lực, kế hoạch học cụ thể |
| Đi làm một thời gian rồi học tiếp | Người chưa rõ mình muốn học gì, cần trải nghiệm thêm | Việc làm an toàn cho lứa tuổi, cách giữ nhịp học song song |
| Hình thức vừa học vừa làm | Người cần thu nhập nhưng vẫn muốn có bằng | Lịch học, giá trị bằng cấp, sức khoẻ khi gánh hai việc |
Không hướng nào là "kém" hơn hướng nào. Một lựa chọn chỉ phù hợp hay chưa phù hợp với hoàn cảnh, sức lực và mong muốn của bạn lúc này.
Thi lại năm sau hay rẽ hướng: câu tự hỏi trước khi chọn
Quyết định này không nên đưa ra khi đang buồn nhất. Đợi vài ngày, rồi ngồi cùng người lớn tin cậy và tự trả lời trung thực những câu sau, viết ra giấy để nhìn lại:
- Mình muốn ngành này vì thích thật, hay vì sợ thất hứa với ai đó?
- Lần này mình hụt điểm vì thiếu kiến thức, vì mất bình tĩnh trong phòng thi, hay vì đặt nguyện vọng quá sát?
- Nếu ôn thêm một năm, mình sẽ học khác đi thế nào, cụ thể tuần nào làm gì?
- Gia đình có kham được một năm nữa không, và mình có chịu được cảm giác bạn bè đi trước một năm không?
- Có ngành gần hoặc con đường khác dẫn tới công việc mình mong muốn không?
- Một năm nữa nhìn lại, lựa chọn nào mình ít hối tiếc hơn?
Nếu câu trả lời phần lớn là "vì sợ người khác nghĩ", đó là dấu hiệu nên chậm lại. Nếu bạn biết rõ mình hụt ở đâu và có kế hoạch sửa, ôn lại có thể là lựa chọn đáng cân nhắc. Không có đáp án đúng cho tất cả mọi người.
Chỗ hay sai trong tuần đầu
Chọn đại một ngành bổ sung chỉ để "có chỗ học". Vội vì sợ thua bạn bè thường dẫn tới học một ngành không hợp, rồi lại bỏ dở. Trước khi nộp, hãy đọc chương trình học và hỏi một sinh viên đang học ngành đó.
Tự nhốt mình trong phòng nhiều ngày liền. Ở một mình một chút thì cần, nhưng cắt hết mọi người khiến vòng nghĩ tiêu cực quay mãi. Một bữa cơm cùng nhà cũng là một cách giữ kết nối.
So điểm của mình với từng người bạn. Mỗi người có môn mạnh, tổ hợp, trường và năm khác nhau. So từng điểm chỉ thêm đau mà không giúp quyết định gì.
Nghĩ rằng cha mẹ sẽ không bao giờ tha thứ. Cha mẹ thường buồn vì thương và lo, ít khi vì giận lâu dài. Cho họ vài ngày, họ cũng cần thời gian như bạn.
Coi nỗi buồn là thứ phải giấu. Giấu kỹ khiến mọi người tưởng bạn ổn và không ai hỏi han. Nói ra một phần là đủ để người khác biết đường đỡ.
Nói chuyện với cha mẹ khi mình là người trượt
Nhiều bạn sợ đối mặt với cha mẹ hơn là sợ chính kết quả. Có bạn nán lại ở nhà bạn thân tới tối mịt mới dám về, có bạn tắt máy cả ngày. Càng trốn lâu, cuộc nói chuyện càng nặng nề, vì cha mẹ thêm lo và bạn thêm áy náy.
Bạn không cần chuẩn bị một bài nói dài. Ba ý là đủ: kết quả thế nào, mình đang thấy ra sao, mình cần gì lúc này. Ví dụ: "Bố mẹ ơi, con trượt nguyện vọng một rồi. Con buồn và thấy có lỗi với bố mẹ. Mấy hôm nay con chưa muốn bàn chuyện năm sau, cho con nghỉ vài ngày rồi con tính." Câu cuối quan trọng, vì nó cho cha mẹ biết bạn không bỏ cuộc mà chỉ cần thời gian.
Nếu cha mẹ phản ứng gay gắt, hãy nhớ họ cũng đang sốc. Bạn thử nói: "Con hiểu bố mẹ buồn. Con xin phép vào phòng một lúc, tối mình nói tiếp." Rời đi để hai bên dịu lại không phải là hỗn, mà là tránh nói ra những câu cả hai sẽ hối hận. Nếu ở nhà thường xuyên bị đánh mắng, đe doạ, bạn có quyền tìm người giúp: thầy cô, người thân tin cậy, hoặc báo công an 113 khi bị đánh, bị đe doạ; em nào dưới 16 tuổi thì có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Buồn vài ngày đến vài tuần sau khi thi trượt là chuyện thường gặp. Nhưng nếu sau hai tuần mà bạn vẫn gần như không ăn, không ngủ được, không còn muốn làm việc gì từng thích, tránh mặt mọi người hoàn toàn, hoặc thấy mọi thứ vô nghĩa kéo dài, đó là lúc nên nói với cha mẹ, thầy cô và tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ. Nhiều trường học, bệnh viện có phòng tư vấn tâm lý; đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín thì tra trên trang chính thức của họ.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hay không muốn sống nữa, hãy nói ngay với một người tin cậy đang ở gần, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Những ý nghĩ đó có thể đến khi đau quá, và chúng có thể qua đi khi được giúp đỡ đúng cách. Giúp đỡ là có thật và có hiệu quả; nhờ người khác lúc này là việc can đảm, không phải việc đáng xấu hổ.
Cha mẹ cũng nên để ý: con thường ngày hay nói mà bỗng im hẳn, cho đi đồ đạc quý, nói những câu như "không có con thì nhà đỡ khổ". Gặp những dấu hiệu đó, đừng chờ, hãy ở bên con và tìm người có chuyên môn ngay.
Câu hỏi thường gặp
Rớt nguyện vọng một có phải là hết cơ hội vào đại học năm nay không?
Thường là chưa. Nhiều trường có đợt xét tuyển bổ sung cho các ngành còn chỉ tiêu, ngoài ra còn các nguyện vọng sau trong danh sách bạn đã đăng ký. Thời hạn và điều kiện mỗi năm khác nhau, nên hãy xem thông báo trên trang chính thức của trường.
Buồn bao lâu sau khi thi trượt thì được coi là bình thường?
Không có con số chung cho mọi người. Buồn rõ trong vài ngày đến vài tuần là thường gặp, với những lúc nhẹ đi xen kẽ. Nếu sau khoảng hai tuần bạn vẫn không ăn ngủ được và mất hứng thú với mọi thứ, nên nói với người lớn và tìm chuyên gia.
Có nên ôn thi lại một năm nữa không?
Ôn lại hợp khi bạn rất muốn đúng ngành đó, biết rõ mình hụt ở phần nào và có kế hoạch học khác đi. Nếu chỉ muốn thi lại vì sợ người khác đánh giá, hãy cân nhắc thêm các hướng như cao đẳng, ngành gần hoặc đi làm một thời gian.
Nên trả lời thế nào khi họ hàng hỏi kết quả thi?
Bạn không có nghĩa vụ kể chi tiết. Một câu ngắn như "Em chưa đỗ nguyện vọng mong muốn, em đang tính tiếp" là đủ lịch sự. Có thể nhờ cha mẹ trả lời thay trong những buổi đông người nếu bạn chưa sẵn sàng.
Học cao đẳng có phải là chọn con đường kém hơn không?
Không. Cao đẳng và học nghề là con đường riêng, hợp với người thích thực hành và muốn sớm có tay nghề. Nhiều chương trình cho phép học liên thông lên đại học sau này. Điều quan trọng là ngành đó có hợp với bạn hay không.
Cha mẹ nên làm gì khi con không chịu ra khỏi phòng sau khi trượt?
Để con một mình một chút, nhưng vẫn mang cơm, gõ cửa hỏi han nhẹ nhàng mỗi ngày. Nếu tình trạng kéo dài hơn hai tuần, con bỏ ăn hoặc nói những câu như không muốn sống, hãy ở bên con và tìm người có chuyên môn ngay.