YeuDuoi.comYếu Đuối
Khi vấp ngã

Làm ăn thua lỗ phải đóng cửa: đối diện cảm giác thất bại và đứng dậy từng bước

Đóng cửa quán, cửa hàng vì thua lỗ để lại nợ, xấu hổ và câu hỏi mình có còn làm được gì. Cách gỡ cảm xúc, việc nên làm theo thứ tự và lúc cần người giúp.

Vietnamese man in his thirties sweeping the floor of an empty small shop with shutters half open, morning light streaming in, seen from behind, calm mood

Thua lỗ phải đóng cửa là một mất mát thật: mất tiền, mất công sức, mất cả hình ảnh mình từng tự hào. Xấu hổ, tiếc nuối và sợ hãi sau đó là phản ứng bình thường. Đứng dậy bắt đầu bằng việc tách chuyện tiền bạc ra khỏi chuyện mình là người thế nào, rồi xử lý từng việc nhỏ theo thứ tự.

Một cửa hàng đóng cửa cho biết mô hình đó, ở chỗ đó, vào lúc đó chưa đủ doanh thu để trụ lại. Nó không chứng minh rằng bạn vô dụng. Phần dưới đi qua những cảm xúc thường gặp, các việc cần làm ngay, cách nhìn lại nguyên nhân mà không tự hành mình, cách nói với gia đình và người góp vốn, những thứ không cần làm lúc này, và khi nào nên tìm người có chuyên môn.

Những cảm xúc thường gặp sau khi đóng cửa

Xấu hổ. Anh Quân mở quán cà phê ở Đà Nẵng được mười bốn tháng thì trả mặt bằng. Suốt mấy tuần sau, anh đi đường vòng để khỏi ngang qua chỗ cũ, ngại gặp những người từng chúc mừng khai trương. Xấu hổ khiến người ta muốn trốn, và càng trốn càng thấy cô lập.

Tiếc và tự hỏi "giá như". Giá như chọn mặt bằng khác, giá như đóng sớm hơn ba tháng để đỡ lỗ. Những câu này tự bật ra, quay đi quay lại nhiều đêm. Chúng là cách đầu óc cố tìm lại sự kiểm soát.

Giận. Giận chủ nhà tăng giá, giận người hùn vốn rút lui, giận chính mình. Cơn giận có thể bùng lên với cả người thân không liên quan.

Nhẹ nhõm lẫn áy náy. Nhiều người thấy nhẹ đi khi không còn phải mở cửa mỗi sáng trong lo âu, rồi lại thấy có lỗi vì cảm giác nhẹ nhõm đó. Cả hai cùng có thật.

Sợ tương lai. Sợ không trả được nợ, sợ không ai tin mình nữa, sợ phải đi làm thuê lại ở tuổi này. Nỗi sợ thường to nhất vào ban đêm.

Tách chuyện tiền bạc ra khỏi chuyện mình là ai

Câu "mình thất bại" và câu "việc kinh doanh của mình thất bại" nghe gần giống nhau nhưng khác nhau rất nhiều. Câu đầu biến một sự kiện thành bản chất con người. Câu sau mô tả đúng chuyện đã xảy ra, và để ngỏ khả năng lần sau làm khác đi.

Thử viết ra hai cột trên một tờ giấy. Cột trái: những gì đã mất, ghi cụ thể số tiền, số tháng, các mối quan hệ bị ảnh hưởng. Cột phải: những gì vẫn còn, như tay nghề pha chế, kinh nghiệm quản lý nhân viên, hiểu biết về chi phí mặt bằng, những khách quen từng quý mình, sức khoẻ, gia đình. Anh Quân làm bài này và ngạc nhiên vì cột phải dài hơn mình tưởng.

Việc này không nhằm bắt bạn phải lạc quan. Cột trái vẫn đau, vẫn cần xử lý. Nhưng nhìn thấy cả hai cột giúp bạn không đánh đồng con người mình với một bản báo cáo lỗ. Người đã từng mở và vận hành một cửa hàng, dù chưa thành, đã học được những điều mà người chưa từng thử không có.

Những việc cần làm ngay sau khi đóng cửa, theo thứ tự

Khi đầu óc rối, làm từng việc nhỏ theo thứ tự giúp bớt cảm giác ngợp. Danh sách này không thay cho tư vấn tài chính hay pháp lý, chỉ là cách sắp xếp để không bỏ sót.

  1. Ghi ra toàn bộ các khoản còn phải trả: ai, bao nhiêu, hạn khi nào. Nhìn con số thật dù đáng sợ vẫn đỡ hơn để nó lơ lửng trong đầu.
  2. Ghi ra những gì còn có thể thu lại: tiền cọc mặt bằng, máy móc bán lại được, công nợ khách chưa trả.
  3. Chủ động liên lạc với người cho mượn tiền: nói thật tình hình và đề xuất một lịch trả sức mình kham được, thay vì im lặng.
  4. Khép lại các hợp đồng và giấy tờ: mặt bằng, điện nước, đăng ký kinh doanh, lương và quyền lợi của nhân viên.
  5. Giữ chi tiêu gia đình ở mức tối thiểu trong vài tháng, và tránh vay khoản mới để gỡ trong lúc còn rối.
  6. Khi có tranh chấp hoặc nợ quá hạn, hỏi ý kiến nơi tư vấn pháp lý chính thức như trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, văn phòng luật sư, thay vì nghe lời khuyên trôi nổi trên mạng.

Mỗi ngày chỉ cần làm một hai việc trong danh sách. Gạch được một dòng là một bước, kể cả khi còn nhiều dòng phía dưới.

Nhìn lại vì sao lỗ mà không tự hành mình

Rút kinh nghiệm là cần, nhưng cách tự hỏi quyết định bạn học được gì hay chỉ thêm đau. So sánh hai kiểu câu dưới đây:

Câu tự hànhCâu nhìn lại có ích
Sao mình ngu thế, ai lại đi thuê chỗ đó.Lúc chọn mặt bằng, mình đã dựa vào thông tin gì, và thiếu thông tin gì?
Mình không có năng lực kinh doanh.Phần nào mình làm tốt (sản phẩm, phục vụ), phần nào mình yếu (tính giá, quảng bá)?
Mình đã phá hết tiền của cả nhà.Khoản vốn này được quyết định thế nào, lần sau mình đặt giới hạn lỗ ra sao?
Đáng lẽ mình phải biết trước.Những dấu hiệu nào đã có từ sớm mà lúc đó mình chưa đọc ra?
Không bao giờ làm gì nữa.Nếu có lần sau, mình sẽ thử nhỏ hơn và kiểm chứng trước những gì?

Nên đợi vài tuần sau khi đóng cửa mới làm bài nhìn lại này, khi cảm xúc đã lắng bớt. Làm cùng một người bạn từng kinh doanh sẽ giúp bạn thấy những điều tự mình khó nhận ra.

Nói với gia đình và người góp vốn

Nhiều người giấu chuyện thua lỗ với vợ chồng, cha mẹ cho tới khi không giấu được nữa. Lý do thường là sợ làm người thân lo, sợ bị trách. Nhưng giấu lâu khiến khoản nợ phình ra và niềm tin bị tổn thương nặng hơn chính khoản lỗ.

Khi nói, hãy nói đủ ba phần: sự việc, con số, và việc mình đang làm. Ví dụ: "Em phải đóng quán rồi. Tổng mình còn nợ khoảng chừng này, gồm những khoản này. Em đã liên lạc với chủ nhà để lấy lại tiền cọc và đang tính lịch trả dần. Em cần anh/chị biết để mình cùng tính." Người nghe dễ bình tĩnh hơn khi thấy bạn đang nắm được tình hình.

Với người góp vốn hay bạn bè cho mượn tiền, nói sớm và nói thật là cách giữ quan hệ. Họ có thể buồn, có thể giận, nhưng ít ai giận lâu một người chủ động nói và có kế hoạch. Điều làm mất bạn bè thường không phải là lỗ, mà là im lặng và né tránh.

Những thứ không cần làm lúc này

Sau khi đóng cửa, có nhiều áp lực vô hình bắt bạn phải làm ngay điều này điều kia. Một số thứ có thể gác lại:

  • Không cần lập ngay kế hoạch kinh doanh mới để chứng minh mình vẫn ổn.
  • Không cần giải thích chi tiết cho tất cả mọi người hỏi han. Một câu "quán không trụ được nên mình đóng" là đủ.
  • Không cần xoá sạch mọi dấu vết của cửa hàng trên mạng ngay hôm sau, như thể nó chưa từng tồn tại.
  • Không cần tỏ ra mạnh mẽ trước mặt người thân. Nói "em đang buồn" là được phép.
  • Không cần quyết định ngay sẽ đi làm thuê hay làm lại. Vài tuần để thở không làm mọi thứ tệ đi.

Điều duy nhất không nên gác lại là liên lạc với người mình còn nợ và lo phần quyền lợi của nhân viên. Những việc đó càng để lâu càng nặng. Nếu chưa trả được ngay, một tin nhắn báo tình hình và hẹn thời gian cụ thể vẫn tốt hơn nhiều so với im lặng, vì người chờ tiền thường lo nhất khi không biết gì.

Những tháng sau: dựng lại nhịp sống

Sau khi các việc gấp đã xong, thường có một khoảng trống khó chịu. Không còn phải dậy sớm mở cửa, không còn tính sổ mỗi tối, và cũng chưa biết làm gì tiếp. Nhiều người rơi vào trạng thái ngủ dậy muộn, ngồi lì trước điện thoại, thấy ngày dài vô tận. Khoảng trống này cần được lấp dần bằng những thói quen nhỏ, không cần lấp bằng một dự án lớn.

Anh Quân đặt cho mình ba việc cố định mỗi ngày: sáng đi bộ ra biển cùng con trước giờ con đi học, buổi trưa dành hai tiếng làm việc giấy tờ trả nợ, buổi chiều phụ một quán quen pha chế vài ca để có chút thu nhập và giữ tay nghề. Chẳng việc nào to tát, nhưng chúng cho anh một lý do để ra khỏi nhà và thấy mình vẫn có ích.

Cũng nên gặp lại vài người bạn không liên quan gì đến chuyện kinh doanh. Một bữa ăn mà không ai hỏi chuyện quán giúp bạn nhớ rằng mình còn là một người bạn, một người con, một người cha, chứ không chỉ là "người vừa đóng cửa hàng". Nhịp sống đều đặn không xoá được nỗi tiếc, nhưng nó giữ cho bạn đủ vững để đi tiếp.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Buồn, mất ngủ, hay cáu gắt trong vài tuần sau khi đóng cửa là thường gặp. Nhưng nếu tình trạng kéo dài, bạn uống rượu nhiều hơn hẳn để quên, không thể làm việc gì, cắt đứt với mọi người, hoặc thấy mình là gánh nặng cho gia đình, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Khoa tâm lý của các bệnh viện là nơi có thể bắt đầu; đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín thì tra trên trang chính thức của họ.

Nếu áp lực nợ khiến bạn có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hay không muốn sống, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Món nợ nào cũng có cách xử lý, có người giúp, dù lúc này bạn chưa nhìn thấy. Giúp đỡ là có thật và có hiệu quả.

Nếu bị đòi nợ bằng cách đe doạ, khủng bố tinh thần, làm phiền người thân, hãy gọi công an 113 hoặc đến công an nơi gần nhất. Bạn còn nợ không có nghĩa là bạn phải chịu bị đe doạ.

Câu hỏi thường gặp

Thua lỗ phải đóng cửa có phải là thất bại cả đời không?

Không. Đó là kết quả của một mô hình kinh doanh ở một thời điểm cụ thể. Nhiều người từng đóng cửa một hai lần trước khi tìm được cách làm phù hợp, hoặc chuyển sang làm công việc khác mà vẫn sống tốt. Kinh nghiệm từ lần này vẫn ở lại với bạn.

Có nên vay thêm để cố giữ cửa hàng thêm vài tháng không?

Đây là quyết định tài chính cần cân nhắc rất kỹ, tốt nhất với người có chuyên môn. Vay thêm trong lúc rối dễ đẩy khoản lỗ lớn hơn. Ít nhất hãy đặt cho mình một giới hạn lỗ rõ ràng và bàn với người thân trước khi quyết.

Làm sao nói với vợ hoặc chồng về khoản nợ sau khi đóng cửa?

Nói sớm, nói đủ sự việc, con số và việc mình đang làm để xử lý. Chọn lúc cả hai bình tĩnh, không nói khi đang mệt hay có con nhỏ bên cạnh. Chuẩn bị tinh thần là người kia sẽ buồn, và cho họ thời gian.

Bao lâu thì nên thử kinh doanh lại?

Không có mốc chung. Nên đợi đến khi các khoản nợ có lịch trả rõ ràng, cảm xúc đã lắng và bạn đã nhìn lại được nguyên nhân lần trước. Nếu làm lại, thử ở quy mô nhỏ hơn để kiểm chứng trước.

Bị đòi nợ bằng cách đe doạ thì phải làm sao?

Lưu lại tin nhắn, cuộc gọi, hình ảnh liên quan và báo công an qua số 113 hoặc đến công an nơi gần nhất. Còn nợ là chuyện dân sự cần giải quyết, nhưng đe doạ, làm nhục, quấy rối người thân là hành vi bạn không phải chịu đựng.

Thấy nhẹ nhõm sau khi đóng cửa có phải mình vô trách nhiệm không?

Không. Nhẹ nhõm là phản ứng tự nhiên khi một gánh lo kéo dài được đặt xuống. Nó có thể đi cùng tiếc nuối và áy náy. Cảm giác nhẹ nhõm không phủ nhận việc bạn vẫn đang có trách nhiệm xử lý phần còn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138