YeuDuoi.comYếu Đuối
Khi vấp ngã

Bị từ chối sau nhiều lần phỏng vấn: đứng dậy thế nào mà không tự trách mình

Trượt phỏng vấn lần thứ năm, thứ mười dễ khiến bạn nghĩ mình có vấn đề. Cách tách điều trong tay và ngoài tay, ghi lại sau mỗi buổi và giữ nhịp sống khi tìm việc.

Under a shady tree on a park bench, a young woman in office clothes sitting alone, looking down at her folded hands, soft afternoon light

Bị từ chối sau nhiều lần phỏng vấn làm hầu hết mọi người bắt đầu nghi ngờ bản thân, và cảm giác đó dễ hiểu. Nhưng một lời từ chối thường là kết quả của nhiều yếu tố, phần lớn nằm ngoài tầm tay ứng viên. Cách đứng dậy là tách rõ điều mình sửa được với điều không phải của mình, rồi giữ nhịp sống trong lúc chờ.

Bài này dành cho người đang tìm việc lâu hơn mình nghĩ: sinh viên mới ra trường, người muốn chuyển ngành, người quay lại đi làm sau thời gian nghỉ. Phần dưới đi qua lý do vì sao từ chối liên tiếp lại đau, những nguyên nhân bị loại không nằm ở bạn, cách ghi lại sau mỗi buổi phỏng vấn, cách giữ sức khi chờ đợi kéo dài và khi nào nên tìm người giúp.

Vì sao bị từ chối liên tiếp lại làm mình hoang mang

Thảo tốt nghiệp ngành kế toán ở Cần Thơ, gửi gần bốn mươi hồ sơ, được gọi phỏng vấn mười một lần và nhận mười một lời từ chối, có nơi không trả lời gì. Đến lần thứ sáu, Thảo bắt đầu run tay khi bước vào phòng. Đến lần thứ chín, em không còn muốn mở hộp thư nữa.

Mỗi lời từ chối riêng lẻ có thể chịu được. Cái khó là chúng cộng dồn. Đầu óc bắt đầu tìm một lời giải thích chung cho tất cả, và lời giải thích dễ nhất là "chắc tại mình". Từ đó, buổi phỏng vấn sau bạn bước vào với sẵn tâm thế sẽ bị loại, nói năng dè dặt hơn, và vòng lặp tự củng cố.

Thêm vào đó, tìm việc thường đi cùng áp lực tiền bạc và ánh nhìn của gia đình. Bạn bè cùng khoá lần lượt đi làm, đăng ảnh ngày đầu ở công ty mới. Người ở nhà hỏi "sao chưa có việc". Nỗi buồn vì bị từ chối vì thế không đứng riêng, mà kéo theo cả cảm giác bị bỏ lại phía sau.

Những lý do bị loại không nằm ở bạn

Người từng làm tuyển dụng đều biết nhiều quyết định loại ứng viên chẳng liên quan gì đến năng lực của họ. Một vài lý do thường gặp:

  • Vị trí đã có người được giới thiệu nội bộ, buổi phỏng vấn chỉ để đủ quy trình.
  • Công ty thay đổi ngân sách, tạm dừng tuyển sau khi đã phỏng vấn xong.
  • Có ứng viên khác đã làm đúng phần mềm hay đúng mảng việc đó ở chỗ cũ.
  • Người phỏng vấn cần ai đó bắt tay vào việc ngay tuần sau, còn bạn cần báo trước với chỗ đang làm.
  • Nhóm hiện tại thiếu một kiểu tính cách cụ thể để cân bằng, điều bạn không thể biết trước.
  • Mức lương bạn mong muốn hợp lý với thị trường nhưng vượt khung họ đã định.

Biết những lý do này không có nghĩa là bỏ qua việc tự rút kinh nghiệm. Nhưng nó giúp bạn bớt diễn giải mỗi lời từ chối thành bằng chứng mình kém. Khi không ai giải thích, đừng tự điền vào chỗ trống bằng lời chê bai dành cho chính mình.

Sau mỗi buổi phỏng vấn: mười lăm phút ghi lại

Thay vì nằm cả tối phát lại trong đầu từng câu mình trả lời dở, hãy dành đúng mười lăm phút ghi lại, rồi gấp sổ. Ghi theo thứ tự:

  1. Những câu hỏi đã được hỏi, càng sát nguyên văn càng tốt.
  2. Hai việc mình làm tốt trong buổi đó, ví dụ giới thiệu bản thân rõ ràng, hỏi lại được về công việc cụ thể.
  3. Một chỗ mình lúng túng và vì sao: thiếu ví dụ, chưa hiểu câu hỏi, hay căng thẳng quá.
  4. Một việc sẽ chuẩn bị khác cho lần sau, cụ thể đến mức làm được trong vài ngày tới.
  5. Cảm giác của mình lúc này, một dòng thôi. Viết ra giúp nó được nhìn thấy thay vì nén lại.

Sau năm, sáu buổi, đọc lại sổ bạn sẽ thấy những câu hỏi lặp lại và chỗ mình đã tiến bộ. Thảo nhận ra mình luôn lúng túng ở câu hỏi về điểm yếu, tập trả lời với một người bạn, và tới buổi thứ mười hai thì nói trôi chảy hơn hẳn. Sổ ghi chép biến mỗi lần bị loại thành dữ liệu, thay vì thành vết thương.

Điều trong tay và điều ngoài tay

Khi thấy bế tắc, kẻ một bảng như dưới đây giúp dồn sức vào đúng chỗ và buông bớt những gì không phải của mình.

Trong tay mìnhNgoài tay mình
Sửa hồ sơ cho từng vị trí, nêu việc đã làm thay vì liệt kê chức danhCó bao nhiêu người khác cùng nộp đơn
Tập trả lời những câu hay gặp với người thậtNgười phỏng vấn hôm đó vui hay mệt
Tìm hiểu công ty trước khi đếnCông ty có thay đổi kế hoạch tuyển hay không
Học thêm một kỹ năng ngắn còn thiếuThị trường ngành mình đang tuyển nhiều hay ít
Hỏi xin góp ý sau khi bị từ chối, lịch sự và ngắn gọnHọ có trả lời hay không
Giữ giờ ngủ, ăn và vận độngLời bình phẩm của người xung quanh

Mỗi tuần, chọn một hai việc ở cột trái để làm. Mỗi khi thấy mình lo về một điều ở cột phải, nhắc mình rằng đó không phải việc mình có thể sửa, rồi quay lại cột trái.

Giữ nhịp sống khi tìm việc kéo dài

Đặt giờ làm cho việc tìm việc. Ví dụ từ tám giờ đến mười một giờ sáng: đọc tin tuyển dụng, sửa hồ sơ, gửi đơn. Ngoài khung đó thì tạm dừng. Tìm việc cả ngày không làm kết quả tốt hơn, chỉ làm bạn kiệt sức hơn.

Giữ một việc nhỏ có kết quả. Làm thêm bán thời gian, dạy kèm, phụ việc nhà người quen, học một khoá ngắn. Thấy mình làm ra được cái gì đó mỗi tuần giúp đỡ cảm giác vô dụng.

Đặt giới hạn xem mạng xã hội. Ảnh ngày đầu đi làm của bạn bè chỉ là một khoảnh khắc đẹp của họ. So mình với khoảnh khắc đó mỗi ngày làm nỗi buồn sâu thêm.

Có ít nhất một người biết rõ tình hình. Một người bạn hay anh chị trong nhà mà bạn có thể nhắn: "Hôm nay mình lại bị loại, buồn ghê." Không cần lời khuyên, chỉ cần có chỗ nói ra.

Đánh dấu cả những tiến bộ nhỏ. Được gọi vào vòng hai, được nhà tuyển dụng phản hồi chi tiết, trả lời trôi chảy một câu từng vấp. Đó là những bước thật, đáng được ghi nhận.

Câu tự hỏi khi muốn bỏ cuộc

Có những tối bạn chỉ muốn thôi không tìm nữa. Trước khi quyết định điều gì, thử ngồi xuống trả lời thật lòng mấy câu dưới đây, viết ra giấy:

  • Mình muốn bỏ cuộc tìm việc nói chung, hay chỉ muốn bỏ một hướng đang không hợp?
  • Trong mười buổi phỏng vấn vừa rồi, có buổi nào mình vào được vòng sau không? Điều gì khác ở buổi đó?
  • Mình đang nộp đơn cho những vị trí hợp với kinh nghiệm hiện có, hay toàn những vị trí đòi hỏi nhiều năm làm việc?
  • Có ai trong ngành mà mình có thể hỏi chuyện mười lăm phút về cách họ tìm được việc đầu tiên không?
  • Nếu một người bạn thân đang ở hoàn cảnh này, mình sẽ nói gì với bạn ấy?
  • Mình cần nghỉ một tuần để lấy lại sức, hay cần đổi cách làm?

Nhiều khi điều bạn cần không phải là bỏ cuộc mà là nghỉ ngơi ngắn hoặc đổi hướng nộp đơn. Thảo sau khi trả lời các câu này đã chuyển sang nộp cho các vị trí trợ lý kế toán ở doanh nghiệp nhỏ thay vì chỉ nhắm công ty lớn, và có lời mời sau ba tuần. Câu hỏi thứ năm đặc biệt hữu ích: ta thường nói với bạn bè những lời tử tế hơn nhiều so với lời ta nói với chính mình.

Khi người thân sốt ruột hơn cả mình

Áp lực đôi khi không đến từ nhà tuyển dụng mà từ bữa cơm gia đình. Cha mẹ hỏi dồn, so với con nhà hàng xóm, gợi ý nhờ người quen xin việc dù bạn không muốn. Họ làm vậy thường vì lo, nhưng mỗi câu hỏi lại như thêm một lời từ chối nữa trong ngày.

Bạn có thể chủ động kể trước để giảm bớt câu hỏi, ví dụ mỗi cuối tuần nói ngắn: "Tuần này con gửi tám hồ sơ, được gọi hai chỗ, thứ Năm con đi phỏng vấn." Khi người nhà thấy bạn có kế hoạch và đang làm, họ thường bớt hỏi. Nếu họ vẫn nói nặng lời, bạn được phép nói nhẹ nhàng: "Con biết bố mẹ lo. Con cũng đang buồn, mình nói chuyện khác được không ạ?"

Với lời mời nhờ quen biết, hãy cân nhắc thay vì từ chối ngay vì tự ái. Đôi khi đó chỉ là cơ hội được giới thiệu một cuộc gặp, việc chọn hay không vẫn ở bạn.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Chán nản sau vài lần bị từ chối là chuyện thường gặp. Nhưng nếu kéo dài nhiều tuần mà bạn không thể ra khỏi giường, không còn muốn làm bất cứ việc gì, ngủ rất ít hoặc ngủ li bì, mất hứng thú cả với những việc từng thích, hoặc liên tục thấy mình vô giá trị, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Nhiều trường đại học có phòng tư vấn cho cả sinh viên đã tốt nghiệp; khoa tâm lý của các bệnh viện cũng là nơi có thể bắt đầu.

Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín thì tra trên trang chính thức của họ. Tìm giúp đỡ không phải là thêm một thất bại, mà là một cách chăm sóc mình có hiệu quả.

Cũng nên cảnh giác với những lời mời việc "lương cao, không cần kinh nghiệm" khi đang sốt ruột. Người đang nản dễ trở thành mục tiêu của các chiêu lừa đảo, như bắt nộp tiền đặt cọc để được nhận việc. Nếu gặp trường hợp bị lừa hay đe doạ, báo công an 113.

Câu hỏi thường gặp

Bị từ chối phỏng vấn bao nhiêu lần thì được coi là bình thường?

Không có con số chuẩn, vì còn tuỳ ngành, vị trí và thời điểm thị trường. Với nhiều người mới ra trường hay chuyển ngành, bị từ chối nhiều lần trước khi nhận được một lời mời là chuyện thường gặp, không phải dấu hiệu bất thường.

Có nên hỏi nhà tuyển dụng vì sao mình bị loại không?

Có thể hỏi, lịch sự và ngắn gọn, ví dụ xin một góp ý để chuẩn bị tốt hơn lần sau. Nhiều nơi sẽ không trả lời, và điều đó không nói gì về bạn. Nếu nhận được góp ý, hãy ghi vào sổ và chọn một điều để sửa.

Làm sao bớt run khi đi phỏng vấn sau nhiều lần bị loại?

Tập trả lời thành tiếng với một người thật, đến sớm mười lăm phút để ổn định, thở chậm vài nhịp trước khi vào. Nhắc mình rằng buổi phỏng vấn là cuộc trao đổi hai chiều, bạn cũng đang xem công việc có hợp với mình không.

Có nên nhận đại một công việc không hợp để khỏi phải tìm nữa không?

Đây là quyết định tuỳ hoàn cảnh tài chính và sức chịu đựng của bạn. Nhận một việc tạm để có thu nhập trong lúc vẫn tìm việc phù hợp là lựa chọn nhiều người dùng. Điều quan trọng là bạn chọn nó một cách tỉnh táo, không phải vì thấy mình không xứng đáng hơn.

Trả lời thế nào khi người nhà hỏi sao mãi chưa có việc?

Có thể kể ngắn gọn những việc mình đang làm: đã gửi bao nhiêu hồ sơ, đang chờ vòng nào, đang học thêm gì. Người nhà thường bớt lo khi thấy bạn có kế hoạch. Nếu họ nói nặng lời, bạn được phép xin dừng câu chuyện và nói tiếp lúc khác.

Khi nào nỗi nản lòng vì tìm việc cần gặp chuyên gia?

Khi nó kéo dài nhiều tuần kèm mất ngủ, bỏ ăn, không làm nổi việc gì, rút lui khỏi mọi người, hoặc khi có ý nghĩ làm hại bản thân. Với ý nghĩ tự hại, đừng chờ, hãy nói ngay với người tin cậy hoặc gọi cấp cứu 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138