YeuDuoi.comYếu Đuối
Khi vấp ngã

Bị sếp phê bình trước mọi người: gỡ cảm giác xấu hổ trong ngày và những ngày sau

Bị phê bình giữa cuộc họp khiến mặt nóng bừng, cả ngày không tập trung nổi. Cách qua mấy phút khó nhất, tách góp ý khỏi cách nói và trở lại chỗ làm hôm sau.

Young Vietnamese woman standing by an office window at late afternoon holding a glass of water, taking a slow breath, seen from the side, blurred city behind

Bị sếp phê bình trước mọi người khiến cảm giác xấu hổ dâng lên rất nhanh, mạnh hơn nhiều so với khi bị góp ý riêng, và điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Cách gỡ là đi qua mấy phút đầu mà không đáp trả vội, rồi khi đã bình tĩnh thì tách phần nội dung góp ý đáng xem lại ra khỏi cách nói làm mình tổn thương.

Một lần bị nói nặng trong cuộc họp không quyết định bạn là người làm việc thế nào trong mắt mọi người. Đồng nghiệp thường quên nhanh hơn ta nghĩ, vì mỗi người đều đang bận với nỗi lo của riêng mình. Phần dưới đi theo thời gian: ngay lúc bị phê bình, trong ngày hôm đó, khi nói chuyện lại với sếp, khi gặp đồng nghiệp hôm sau, cách nhận ra khi chuyện này đã thành bắt nạt nơi làm việc, và lúc nào cần người có chuyên môn giúp.

Vì sao bị chê trước đông người đau hơn bị chê riêng

Nhung làm kinh doanh ở một công ty phân phối tại Hà Nội. Trong buổi họp sáng thứ Hai, trưởng phòng chiếu bảng doanh số lên màn hình, dừng ở tên em và nói: "Tháng này em làm kiểu gì vậy, cả phòng kéo không nổi một mình em." Mười hai người im lặng. Nhung nhớ rõ nhất không phải câu nói, mà là cảm giác tất cả ánh mắt quay về phía mình.

Bị chê riêng thì chỉ có lời góp ý và mình. Bị chê trước đông người thì có thêm một lớp nữa: nỗi sợ hình ảnh của mình trong mắt người khác bị thay đổi. Con người là loài sống theo nhóm, và cảm giác bị hạ thấp trước nhóm kích hoạt phản ứng rất mạnh trong cơ thể: mặt nóng, tim đập nhanh, đầu óc trống rỗng, có khi run tay hoặc muốn khóc.

Biết điều này giúp bạn bớt tự trách thêm một lần nữa kiểu "sao mình yếu thế, có mỗi câu nói mà cũng run". Phản ứng của cơ thể không phải là yếu đuối. Nó là phản xạ tự nhiên trước một tình huống mà ai cũng thấy khó chịu.

Ngay lúc đó: giữ mình qua mấy phút khó nhất

Mục tiêu lúc này không phải là trả lời thật hay, mà là đi qua mà không nói điều mình sẽ hối hận. Một vài việc làm được ngay tại bàn họp:

  1. Thở ra chậm hơn hít vào, hai ba nhịp. Không ai nhận ra bạn đang làm vậy, nhưng nó giúp tim bớt đập dồn.
  2. Đặt hai bàn chân phẳng xuống sàn, cảm nhận mặt ghế. Việc này kéo sự chú ý về cơ thể, bớt chìm vào dòng suy nghĩ.
  3. Ghi lại ý chính sếp nói thay vì cố cãi từng câu. Ghi chép cho tay bạn một việc để làm và giúp bạn nhớ nội dung để xem lại sau.
  4. Dùng một câu trả lời ngắn, trung tính: "Em ghi nhận, em sẽ xem lại số liệu và trao đổi thêm với anh sau buổi họp."
  5. Nếu thấy sắp khóc hoặc không kiểm soát được, xin phép ra ngoài một phút. Đây là cách giữ mình, không phải bỏ chạy.

Đừng cố thanh minh hay phản bác trước cả phòng khi đang run. Lúc này lời nói thường ra sai ý, và cuộc tranh luận công khai hiếm khi kết thúc theo hướng có lợi cho người đang bị phê bình. Những gì cần nói, bạn sẽ có cơ hội nói riêng.

Trong ngày hôm đó

Cho mình mười phút một mình. Đi ra hành lang, xuống căng tin, rửa mặt. Cơ thể cần chừng đó thời gian để hạ nhiệt sau một cơn căng thẳng mạnh.

Chọn một việc đơn giản để làm tiếp. Trả lời email, sắp xếp lại tài liệu. Những việc cần suy nghĩ sâu nên dời sang buổi chiều hoặc hôm sau nếu có thể. Làm xong một việc nhỏ giúp bạn thấy mình vẫn đang làm được việc, dù vừa bị chê.

Kể với một người ngoài công ty. Một người bạn, người nhà. Nói ra giúp bạn nghe lại câu chuyện bằng giọng của mình, thay vì giọng sếp vang mãi trong đầu.

Đừng phát lại cảnh đó cả tối. Khi thấy mình nghĩ lại lần thứ năm, thứ sáu, hãy viết hết ra giấy rồi gấp lại, tự hẹn: mai mình xem lại chuyện này lúc chín giờ sáng.

Ăn tối và ngủ như thường. Nghe đơn giản, nhưng một đêm mất ngủ sẽ làm ngày hôm sau ở công ty khó khăn hơn nhiều.

Tách phần góp ý đúng khỏi cách nói sai

Khi đã dịu lại, thường là tối hôm đó hoặc sáng hôm sau, hãy nhìn lại lời phê bình theo ba cột. Mục đích là giữ lại phần có ích và không phải mang theo phần làm mình tổn thương.

Điều đã được nóiPhần nội dung đáng xem lạiPhần cách nói không ổn
"Cả phòng kéo không nổi một mình em."Doanh số tháng này của mình thấp hơn chỉ tiêu bao nhiêu, vì sao.Quy hết kết quả cả phòng cho một người, nói trước tập thể.
"Em làm kiểu gì vậy."Cách mình chăm khách tháng này có gì khác tháng trước.Câu hỏi mang tính chê bai, không chỉ ra việc cụ thể.
"Lần sau còn vậy thì liệu hồn."Sếp đang lo về kết quả và có thể có áp lực từ phía trên.Giọng đe doạ, không phải cách góp ý tôn trọng.

Có lời phê bình mà cột giữa gần như trống, toàn là cột phải. Khi đó bạn biết đây là chuyện về cách quản lý của người nói, không phải về năng lực của bạn. Có lời phê bình cột giữa rất dày dù cách nói khó nghe; khi đó bạn có việc cụ thể để cải thiện, và điều đó cũng là một thứ giúp bạn đứng vững.

Nói chuyện lại với sếp sau khi đã bình tĩnh

Một cuộc trao đổi riêng, ngắn, sau một hai ngày, thường giúp ích cho cả hai bên. Bạn nên chuẩn bị trước ba ý: phần nào mình nhận và sẽ sửa, mình cần gì để làm tốt hơn, và cảm nhận của mình về cách góp ý, nói một cách bình thản.

Câu mẫu Nhung đã dùng: "Anh ơi, em xin anh mười phút. Em đã xem lại doanh số tháng này, em thấy mình chưa theo sát ba khách lớn. Tháng sau em sẽ gọi lại họ mỗi tuần. Em cũng muốn chia sẻ là hôm họp em hơi sốc khi bị nhắc trước cả phòng, lần sau nếu được anh góp ý riêng thì em tiếp thu tốt hơn." Câu nói rõ ràng, không trách, cũng không tự hạ mình.

Không phải sếp nào cũng phản ứng tốt. Có người xin lỗi, có người gạt đi. Dù sao thì bạn đã nói được điều cần nói, và đã cho thấy mình nghiêm túc với công việc. Phần còn lại không nằm trong tay bạn.

Đối mặt với đồng nghiệp hôm sau

Bước vào văn phòng sáng hôm sau thường là lúc khó nhất. Một vài điều giúp nhẹ hơn:

  • Chào hỏi như bình thường. Phần lớn đồng nghiệp đang lo chuyện của họ và không còn nghĩ tới buổi họp hôm qua.
  • Nếu có người hỏi han, cảm ơn và trả lời ngắn: "Ừ, hôm qua hơi căng, giờ mình ổn rồi."
  • Không cần kể chi tiết, không cần nói xấu sếp với đồng nghiệp. Những câu đó dễ quay lại làm khó bạn.
  • Nếu có người trêu chọc, bạn được phép nói thẳng mà nhẹ: "Chuyện đó mình không thấy vui, mình nói chuyện khác nhé."
  • Tập trung làm tốt một việc cụ thể trong ngày. Kết quả nhỏ giúp bạn lấy lại cảm giác mình làm được.

Nếu cảm giác ngại ngùng kéo dài nhiều tuần, khiến bạn né cả những cuộc họp cần thiết, hãy coi đó là tín hiệu nên nói chuyện thêm với ai đó, có thể là người phụ trách nhân sự hoặc người có chuyên môn.

Khi bị chê trước tập thể lặp đi lặp lại

Một lần bị nói nặng có thể là sơ suất của người quản lý đang chịu áp lực. Nhưng nếu bạn thường xuyên bị chê bai trước mọi người, bị gọi bằng những từ xúc phạm, bị nhắm riêng trong khi người khác cùng lỗi thì không, đó không còn là góp ý mà có thể đã là hành vi bắt nạt nơi làm việc.

Khi đó, hãy ghi lại từng lần: ngày giờ, ai có mặt, câu được nói, rồi cất ở chỗ riêng của bạn. Báo với bộ phận nhân sự hoặc công đoàn nếu công ty có. Nếu cần biết quyền lợi của mình theo luật lao động, hỏi nơi tư vấn pháp lý chính thức như trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước hoặc văn phòng luật sư. Quyết định ở lại hay rời đi là của bạn, nhưng bạn không phải chịu đựng sự xúc phạm như một phần của công việc. Kể với người thân về chuyện này cũng giúp bạn giữ được góc nhìn, vì người ở trong môi trường bị chê bai lâu ngày dễ bắt đầu tin rằng mình đáng bị như vậy.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu sau một lần bị phê bình mà nhiều tuần liền bạn vẫn sợ đến công ty, đau bụng hay mất ngủ mỗi tối Chủ nhật, thường xuyên muốn khóc, không tập trung làm việc được, hoặc bắt đầu thấy mình vô dụng trong mọi việc, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Khoa tâm lý của bệnh viện là nơi có thể bắt đầu; đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín thì tra trên trang chính thức của họ.

Nếu có lúc áp lực nơi làm việc khiến bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Những lúc như vậy cần có người ở bên, và giúp đỡ là có thật, có hiệu quả.

Bạn cũng có thể nhờ một người thân đi cùng trong buổi gặp chuyên gia đầu tiên nếu thấy ngại. Nói với chuyên gia rằng mọi chuyện bắt đầu từ một lần bị phê bình trước tập thể là đủ để bắt đầu; họ sẽ hỏi tiếp những gì cần biết. Không cần đợi tới lúc thấy mình "đủ nặng" mới được đi gặp, càng sớm thì việc gỡ càng nhẹ nhàng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cãi lại ngay khi bị sếp mắng trước mọi người không?

Thường là không nên, vì lúc đang sốc lời nói dễ ra sai ý và tranh luận công khai hiếm khi kết thúc tốt. Hãy trả lời ngắn rằng mình ghi nhận và sẽ trao đổi lại sau, rồi nói chuyện riêng khi đã bình tĩnh.

Lỡ khóc trong cuộc họp thì phải làm sao?

Khóc là phản ứng của cơ thể trước căng thẳng mạnh, không phải điều đáng xấu hổ. Bạn có thể xin phép ra ngoài vài phút, rửa mặt rồi quay lại. Sau đó không cần giải thích dài, một câu như "hôm qua mình hơi xúc động" là đủ.

Làm sao biết lời phê bình là góp ý hay là xúc phạm?

Góp ý chỉ ra việc cụ thể và hướng sửa. Xúc phạm nhắm vào con người bạn, dùng từ hạ thấp, giễu cợt hoặc đe doạ. Nếu kiểu thứ hai lặp lại nhiều lần, hãy ghi lại và báo với bộ phận nhân sự hoặc công đoàn.

Có nên xin nghỉ việc ngay sau khi bị mắng trước tập thể không?

Một lần bị mắng hiếm khi là lý do đủ để quyết định lớn như vậy. Hãy đợi vài ngày cho cảm xúc lắng xuống, nói chuyện riêng với sếp và xem tình hình. Nếu môi trường xúc phạm lặp lại, bạn có thể cân nhắc khi đã tỉnh táo.

Đồng nghiệp bàn tán sau lưng thì nên xử lý thế nào?

Phần lớn lời bàn tán sẽ tự lắng trong vài ngày nếu bạn không đổ thêm dầu vào lửa. Tập trung làm tốt việc của mình, trả lời ngắn khi có người hỏi. Nếu bị trêu chọc liên tục, hãy nói thẳng mà nhẹ, hoặc báo với người quản lý.

Học sinh bị thầy cô chê trước lớp thì nên làm gì?

Hãy kể với cha mẹ hoặc một thầy cô khác mà em tin. Nếu bị xúc phạm, đánh hoặc đe doạ, cha mẹ có thể làm việc với nhà trường, và em có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Em không có lỗi khi bị đối xử như vậy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138