YeuDuoi.comYếu Đuối
Tự chăm sóc bằng việc nhỏ

Ngủ li bì khi buồn: vì sao càng ngủ càng mệt và cách giữ nhịp thức dậy mỗi sáng

Buồn thì muốn ngủ mãi, nhưng ngủ bù cả ngày lại làm người mệt hơn. Vì sao giờ thức dậy quan trọng hơn giờ đi ngủ và cách giữ nó trong tuần tệ.

young Vietnamese man seen from behind sitting on the edge of his bed stretching his arms as pale morning light comes through thin curtains, medium shot

Ngủ li bì khi buồn thường làm người mệt hơn vì nó xô lệch nhịp ngủ – thức của cơ thể: ngủ dậy muộn và ngủ ngày nhiều khiến đêm khó ngủ, sáng hôm sau lại uể oải, rồi lại muốn nằm tiếp. Giấc ngủ lúc đó giống một chỗ trốn hơn là một lần nghỉ thật. Cách gỡ dễ nhất không phải là ép mình đi ngủ sớm, mà là giữ một giờ thức dậy tương đối cố định.

Muốn ngủ nhiều khi lòng nặng là chuyện rất thường gặp, không có gì đáng xấu hổ. Bài này giải thích vòng lặp ấy chạy thế nào, cách đặt giờ thức dậy cho tuần tệ, xử lý giấc ngủ trưa và cuối tuần, và dấu hiệu nào cho thấy việc ngủ nhiều cần được bác sĩ xem xét.

Vòng lặp “ngủ để khỏi nghĩ”

Khi buồn, giường trở thành nơi yên ổn nhất. Nằm xuống thì không phải trả lời tin nhắn, không phải gặp ai, không phải nghĩ tiếp về chuyện đang làm mình đau. Giấc ngủ cho một khoảng tạm nghỉ, và điều đó dễ hiểu. Vấn đề là khoảng nghỉ ấy kéo dài nhiều giờ, nhiều ngày.

Ngủ đến trưa thì chiều tối mới tỉnh hẳn, đêm nằm mãi không buồn ngủ, đến gần sáng mới thiếp đi, sáng hôm sau lại dậy muộn. Chỉ sau vài ngày, cơ thể như lệch múi giờ dù bạn chẳng đi đâu. Đầu óc lờ đờ, người nặng, và cảm giác “làm gì cũng không nổi” lại càng mạnh.

Thêm một lớp nữa: ngủ dậy lúc trời đã trưa thường đi kèm cảm giác có lỗi vì bỏ phí nửa ngày. Cảm giác có lỗi làm tâm trạng tệ hơn, và tâm trạng tệ lại khiến bạn muốn nằm xuống. Vòng lặp này không phải do bạn lười, mà do cơ thể và cảm xúc đang kéo nhau.

Hiểu được vòng lặp giúp bạn chọn đúng chỗ để cắt. Chỗ dễ cắt nhất nằm ở buổi sáng, vì giờ thức dậy là thứ bạn kiểm soát được bằng báo thức, còn giờ buồn ngủ thì không ra lệnh được.

Một điều nữa đáng biết: ánh sáng buổi sáng và việc cử động sau khi dậy giúp cơ thể nhận ra đã sang ngày mới. Người dậy muộn trong phòng kín rèm hầu như bỏ lỡ tín hiệu ấy, nên cả ngày cứ lơ mơ như chưa tỉnh hẳn. Vì thế, giờ dậy chỉ là nửa việc; nửa còn lại là mở rèm, ra chỗ sáng trong vài phút đầu.

Giờ thức dậy và giờ đi ngủ: cái nào nên giữ trước

Nhiều người dồn sức vào việc đi ngủ sớm, nằm sớm rồi trằn trọc. Bảng dưới so hai cách tiếp cận để bạn thấy vì sao giữ giờ dậy thường dễ thành hơn.

Điểm soCố đi ngủ sớmGiữ giờ thức dậy
Kiểm soát được khôngKhó, vì không ra lệnh cho mình buồn ngủ đượcDễ hơn, có báo thức và việc cần làm ngay sau đó
Khi tâm trạng tệNằm sớm dễ thành nằm nghĩ ngợi lâu hơnDậy là có việc nhỏ kéo mình ra khỏi giường
Tác động lên đêm hôm sauÍt, nếu sáng vẫn dậy muộnRõ hơn, vì thức đủ lâu thì tối tự buồn ngủ
Khi lỡ một đêm ngủ kémDễ bỏ cuộc vì thấy thất bạiVẫn dậy đúng giờ, tối sau thường ngủ bù tự nhiên

Giữ giờ dậy không có nghĩa là bỏ mặc giờ ngủ. Chỉ là khi sức có hạn, đặt cọc vào buổi sáng thường được trả lại ở buổi tối.

Với người làm ca đêm hoặc chăm người ốm phải thức khuya, “giờ thức dậy cố định” có thể là bốn giờ chiều chứ không phải sáu giờ sáng. Điều cần giữ là sự đều đặn so với chính lịch của mình, không phải giờ giấc của người khác. Nếu lịch thay đổi liên tục theo tuần, chọn mốc nào ổn định nhất trong ngày để bám vào.

Đặt giờ thức dậy cho tuần đang tệ

Cách làm dưới đây dành cho người đang ngủ dậy muộn nhiều ngày liền. Không cần nhảy ngay về giờ lý tưởng, chỉ cần lùi dần.

  1. Ghi lại giờ dậy thật của ba ngày gần nhất. Lấy giờ trung bình, ví dụ mười giờ sáng.
  2. Đặt giờ mới sớm hơn khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút. Giữ giờ đó ba bốn ngày rồi mới lùi tiếp. Lùi một lúc hai ba tiếng thường không trụ được.
  3. Để báo thức xa giường. Phải đứng dậy mới tắt được. Đứng dậy rồi thì đi rửa mặt luôn, không quay lại nằm “thêm năm phút”.
  4. Chuẩn bị một việc nhỏ cho mười phút đầu. Mở rèm, pha cốc nước ấm, ra ban công đứng một lát. Có việc chờ sẵn thì dễ rời giường hơn là dậy để đối diện khoảng trống.
  5. Giữ cả cuối tuần, chênh không quá một tiếng. Ngủ bù đến trưa chủ nhật thường làm tối chủ nhật khó ngủ và sáng thứ hai nặng nề.

Có ngày dậy không nổi, đừng coi là hỏng cả kế hoạch. Ngày hôm sau đặt lại đúng giờ cũ là đủ. Nếu ở cùng người thân, nhờ họ gõ cửa hoặc gọi một tiếng đúng giờ cũng là cách hay, miễn là bạn đồng ý từ trước chứ không phải bị kéo dậy bất ngờ.

Ngủ trưa và những giấc chợp mắt trong ngày

Người đang buồn hay ngủ thiếp đi buổi chiều, có khi hai ba tiếng, dậy lúc trời đã tối, đầu óc mơ màng. Giấc như vậy thường làm người nặng hơn chứ không nhẹ đi, và đêm đến lại khó ngủ.

Nếu thật sự cần nghỉ trưa, nhiều người thấy dễ chịu hơn khi giữ giấc ngắn, khoảng hai mươi đến ba mươi phút, và chợp mắt trước khoảng ba giờ chiều. Đặt báo thức ngay khi nằm xuống. Nằm ở ghế dài hay trên sàn có trải chiếu đôi khi dễ dậy hơn là chui vào chăn trên giường.

Khi cơn buồn ngủ ập đến lúc chiều muộn, thử đổi tư thế trước khi đầu hàng: đứng dậy rửa mặt bằng nước mát, ra ngoài hít thở năm phút, hoặc gọi cho ai đó một cuộc ngắn. Nhiều khi đó là mệt mỏi của tâm trạng chứ không phải cơ thể cần ngủ. Nếu sau những việc đó vẫn buồn ngủ không cưỡng được, hãy ngủ ngắn có báo thức.

Câu tự hỏi có ích: “Mình nằm xuống vì buồn ngủ, hay vì không muốn đối mặt với buổi chiều?” Không cần trả lời đúng sai, chỉ cần nhận ra. Nhận ra rồi, bạn có quyền chọn lại.

Buổi sáng sau một đêm gần như không ngủ

Chuyện này sẽ xảy ra, nhất là trong những tuần lòng đang rối. Bạn nằm đến ba bốn giờ sáng mới thiếp đi, báo thức kêu lúc sáu rưỡi. Phản xạ tự nhiên là tắt máy và ngủ tiếp đến trưa. Đây chính là chỗ vòng lặp dễ quay lại nhất.

Lấy ví dụ anh Phong, ba mươi tư tuổi, làm kế toán ở Cần Thơ (ví dụ giả định). Sau một đợt công ty cắt giảm, anh hay thức trắng rồi ngủ bù đến trưa. Anh thử cách khác: dù đêm ngủ ít, sáng vẫn dậy đúng giờ, nhưng cho mình một ngày “chế độ nhẹ”. Không họp gì không cần thiết, ăn sáng đơn giản, đi bộ ra quán đầu đường, chiều nếu quá buồn ngủ thì chợp mắt hai mươi phút có báo thức. Tối hôm đó anh buồn ngủ lúc mười giờ, và đêm ấy ngủ sâu hơn hẳn.

Ngày sau đêm mất ngủ không cần phải năng suất. Nó chỉ cần giữ được cái khung: dậy đúng giờ, ra chỗ có ánh sáng, ăn, và không nằm lại giường. Bạn có quyền làm ít đi, chậm đi, nói với người nhà rằng hôm nay mình mệt. Điều cần tránh chỉ là xoá luôn buổi sáng, vì cái giá phải trả thường rơi vào đêm kế tiếp.

Nếu những đêm như vậy lặp lại gần như mỗi tuần và kéo dài, đó là tín hiệu nên nói chuyện với bác sĩ, như mục cuối bài có ghi.

Chỗ hay làm sai và vì sao

Cố bù cho đủ số tiếng ngủ. Đêm ngủ kém rồi sáng ngủ nướng để bù thường làm nhịp lệch thêm. Thường dậy đúng giờ, chịu buồn ngủ một ngày, thì tối hôm sau dễ ngủ hơn. Lúc dậy sẽ hơi mệt, và cái mệt đó là chi phí chấp nhận được để lấy lại nhịp.

Nằm trên giường cả ngày dù không ngủ. Giường gắn với nằm nghĩ ngợi, xem điện thoại, buồn bã. Dần dần lên giường là đầu óc tự bật chế độ lo nghĩ. Ban ngày nên ngồi ở chỗ khác, kể cả khi chỉ ngồi yên.

Dùng cà phê đặc để chống lại cơn uể oải buổi chiều. Uống muộn trong ngày dễ khiến đêm khó ngủ, vòng lặp càng chặt. Nếu cần, uống trước giờ trưa và uống vừa phải.

Tự trách mình lười. Muốn ngủ nhiều là một phản ứng thường gặp khi buồn, không phải tính xấu. Tự trách chỉ thêm một gánh nặng mà không giúp bạn dậy sớm hơn chút nào.

Nghĩ phải ngủ đủ tám tiếng mới ổn. Nhu cầu ngủ mỗi người mỗi khác. Thước đo nên là ban ngày có đủ tỉnh để làm việc cần làm không, hơn là con số trên đồng hồ.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Ngủ nhiều vài hôm sau một chuyện buồn là bình thường. Nên đi khám khi bạn ngủ nhiều hơn hẳn trước đây trong khoảng hai tuần trở lên mà vẫn mệt, khi buồn ngủ ban ngày khiến bạn không đi làm, đi học được, hoặc khi kèm theo những thay đổi khác như ăn uống thất thường, mất hứng thú với hầu hết mọi thứ. Ngủ nhiều cũng có thể liên quan đến các vấn đề sức khoẻ thể chất, nên bắt đầu từ bác sĩ là hợp lý, sau đó bác sĩ sẽ giới thiệu thêm nếu cần.

Nếu có người ngủ cùng phòng nói bạn ngáy to, ngừng thở từng lúc khi ngủ, hoặc bạn hay giật mình thức dậy khó thở, hãy đi khám sớm, đừng đợi.

Còn nếu giấc ngủ trở thành cách để không phải nghĩ đến chuyện muốn biến mất, hoặc bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Bạn không phải đi qua những đêm như vậy một mình.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao buồn lại hay buồn ngủ?

Khi buồn, cơ thể và đầu óc đều mệt, và giấc ngủ cho một khoảng tạm nghỉ khỏi suy nghĩ. Thêm vào đó, ít vận động, ít ra ngoài trời và nhịp ngủ lệch khiến người lờ đờ cả ngày. Đây là phản ứng thường gặp, không phải do bạn lười hay yếu kém.

Ngủ bù cuối tuần có giúp hồi sức không?

Ngủ thêm một chút thì không sao, nhưng ngủ đến trưa thường khiến tối chủ nhật khó ngủ và sáng thứ hai nặng nề hơn. Giữ giờ dậy cuối tuần chênh không quá khoảng một tiếng so với ngày thường thường dễ chịu hơn cho cả tuần.

Nên giữ giờ đi ngủ hay giờ thức dậy trước?

Khi sức có hạn, giữ giờ thức dậy thường dễ thành hơn vì bạn có báo thức và việc cần làm ngay sau đó. Thức đủ lâu trong ngày thì tối tự buồn ngủ, nên giờ đi ngủ thường sớm dần theo mà không cần ép.

Ngủ trưa bao lâu thì không bị mệt hơn?

Nhiều người thấy giấc ngắn khoảng hai mươi đến ba mươi phút, chợp mắt trước khoảng ba giờ chiều là dễ chịu. Ngủ hai ba tiếng vào chiều muộn thường làm đầu óc mơ màng và đêm khó ngủ. Đặt báo thức ngay khi nằm xuống.

Ngủ nhiều đến mức nào thì nên đi khám?

Khi bạn ngủ nhiều hơn hẳn trước đây khoảng hai tuần trở lên mà vẫn mệt, khi buồn ngủ ban ngày làm bạn không đi làm, đi học được, hoặc kèm ngáy to, ngừng thở khi ngủ. Ngủ nhiều có thể do nhiều nguyên nhân, nên bắt đầu từ bác sĩ.

Có nên nằm trên giường cả ngày nếu không ngủ được?

Không nên. Nằm trên giường để nghĩ ngợi, xem điện thoại khiến đầu óc gắn giường với lo nghĩ, đêm càng khó ngủ. Ban ngày nên ngồi ở chỗ khác như bàn, ghế, ban công, kể cả khi chỉ ngồi yên không làm gì.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138