Khi buồn, có người quên ăn cả ngày, có người ăn vặt liên tục mà không thấy no; cách giữ thăng bằng không phải là ăn kiêng hay ép mình ăn nhiều, mà là giữ hai đến ba bữa có giờ tương đối cố định, đơn giản đến mức làm được cả lúc mệt nhất. Bữa ăn đều cho cơ thể một nhịp, và nhịp đó đỡ cho tâm trạng không chao đảo thêm vì đói hay vì no quá.
Bài này không bàn chuyện cân nặng, không tính toán dinh dưỡng chi li. Nó dành cho người đang thấy việc ăn uống trở thành một thứ khó, và cần vài cách cụ thể để giữ bữa mà không thêm áp lực.
Hai kiểu ăn uống thất thường khi buồn
Hai kiểu trông ngược nhau nhưng đều là phản ứng thường gặp khi lòng nặng. Nhận ra mình nghiêng về kiểu nào giúp chọn cách gỡ cho đúng.
| Điểm nhìn | Bỏ bữa, quên ăn | Ăn vặt liên tục |
|---|---|---|
| Thường thấy | Không thấy đói, nhìn đồ ăn thấy ngán, uống cà phê thay bữa | Ăn khi buồn chán, khi một mình buổi tối, ăn mà không để ý mình ăn gì |
| Hệ quả dễ gặp | Chiều tối mệt lả, dễ cáu, đêm đói khó ngủ | Thấy nặng bụng, có lỗi sau khi ăn, rồi lại ăn để quên cảm giác đó |
| Cách gỡ đầu tiên | Ăn theo giờ chứ không đợi đói; phần ăn nhỏ, mềm, dễ nuốt | Có bữa chính đàng hoàng để bớt đói lắt nhắt; để đồ ăn vặt ở chỗ phải đứng dậy mới lấy |
| Câu tự hỏi | “Lần cuối mình ăn một bữa có cơm, cháo hay bún là lúc nào?” | “Mình đang đói bụng, hay đang muốn có gì đó để làm cho đỡ trống?” |
Nhiều người đổi qua lại giữa hai kiểu trong cùng một tuần: ngày bỏ bữa, tối ăn bù. Không cần sửa hết một lúc. Giữ được giờ ăn chính là đã gỡ được phần lớn cả hai kiểu.
Không ai cần chấm điểm thói quen ăn của bạn, kể cả chính bạn. Mục đích của bảng chỉ là giúp bạn nhìn ra mình đang ở đâu, để biết bắt đầu từ chỗ nào.
Năm bữa dễ làm khi không còn sức nấu
Khi đang mệt, rào cản lớn nhất là phải nghĩ xem ăn gì. Dưới đây là vài bữa gần như ai cũng làm được trong mười lăm phút, chỉ cần có sẵn ít đồ trong nhà.
- Cháo trắng nấu từ cơm nguội thêm trứng đánh tan và ít hành; mềm, ấm, dễ nuốt cả khi không muốn ăn.
- Mì hoặc bún nấu với rau và trứng, bỏ bớt gói gia vị nếu thấy mặn; thêm nắm rau cải là có bữa tạm đủ.
- Cơm với trứng luộc, đậu phụ và rau luộc; luộc cùng một nồi, không phải canh lửa nhiều.
- Bánh mì kẹp trứng, thêm dưa leo, cà chua; hợp cho bữa sáng hoặc khi về muộn.
- Khoai lang hoặc bắp luộc kèm sữa, sữa chua; để dành cho những hôm thật sự không muốn đụng bếp.
Khi đi chợ hay đi siêu thị những ngày còn chút sức, mua sẵn trứng, đậu phụ, rau dễ bảo quản, gạo, mì, sữa chua, chuối. Có sẵn trong nhà thì ngày mệt bạn không phải quyết định gì nhiều.
Gọi đồ ăn ngoài cũng hoàn toàn được. Bữa mua ở quán cơm bình dân gần nhà vẫn là một bữa ăn đàng hoàng. Tự nấu không phải là điều kiện để được coi là chăm sóc bản thân.
Giữ giờ ăn trong một tuần đang nặng nề
Các bước dưới hướng tới một điều: có ít nhất hai bữa chính vào giờ gần giống nhau mỗi ngày.
- Chọn hai giờ ăn cố định. Ví dụ mười hai giờ trưa và bảy giờ tối. Ăn theo giờ, kể cả khi chưa thấy đói, vì lúc buồn tín hiệu đói thường mờ đi.
- Đặt nhắc nhở trên điện thoại. Ghi rõ “ăn trưa” thay vì chỉ để chuông. Với người hay quên ăn vì mải việc, nhắc nhở là bạn đồng hành rất thật.
- Ăn ở bàn, không ăn trên giường hay trước máy tính. Ngồi xuống bàn giúp bạn biết mình đang ăn, ăn bao nhiêu, và khi nào thì đủ.
- Để một phần ăn nhỏ cho những lúc khó ăn. Nửa bát cháo vẫn hơn không gì. Ăn ít mà đều hơn ăn nhiều mà thất thường.
- Rủ ai đó ăn chung vài bữa mỗi tuần. Ăn cùng đồng nghiệp, cùng bạn cùng phòng, hoặc gọi video với người nhà trong lúc ăn cũng được. Có người cùng ăn thì bữa ăn đỡ giống một nhiệm vụ.
Cuối tuần, nhìn lại xem mấy ngày giữ được hai bữa. Không cần đủ bảy, chỉ cần nhiều hơn tuần trước. Nếu số ngày cứ giảm dần dù đã cố, đó là thông tin quan trọng để kể với người thân hoặc bác sĩ, chứ không phải lý do để tự trách mình thêm.
Quân, sinh viên năm ba ở Hà Nội, và những tối chỉ có mì gói
Quân, hai mươi mốt tuổi, quê Thanh Hoá, thuê trọ ở Hà Nội (ví dụ giả định). Học kỳ này Quân trượt một môn quan trọng, lại vừa cãi nhau với bạn cùng nhóm. Quân thôi ăn sáng, trưa uống trà sữa, tối đến mười giờ mới thấy đói cồn cào, ăn liền hai gói mì với một túi bánh, rồi nằm thấy khó chịu, thấy mình bê bối.
Người gỡ cho Quân là chị chủ trọ, khi để ý thấy cậu sinh viên phòng bên dạo này lặng lẽ. Chị không giảng giải, chỉ rủ: “Tối nay chị nấu nhiều, em sang ăn với nhà chị.” Bữa cơm ấy Quân ăn ngon lành lần đầu sau gần hai tuần. Từ đó Quân tự đặt cho mình một luật nhỏ: trưa ăn cơm ở căng tin, tối ăn trước tám giờ, mì gói chỉ để dành cho hôm thật bận.
Chuyện trượt môn vẫn phải tính, chuyện với bạn vẫn phải gỡ. Nhưng khi không còn đói lả rồi ăn quá đà, Quân thấy đầu óc đủ tỉnh để ngồi xuống xem lại lịch học lại và nhắn tin làm hoà với bạn. Bữa ăn đều không giải quyết vấn đề, nó cho Quân đủ sức để tự giải quyết.
Nếu bạn cũng ở trọ một mình như Quân, thử tìm một hai người ăn chung cố định trong tuần: bạn cùng lớp, đồng nghiệp, người cùng dãy trọ. Không cần thân thiết, chỉ cần một lịch hẹn ăn đều đặn là đủ kéo bữa ăn về đúng giờ.
Đồ uống trong ngày: chỗ dễ trượt mà ít ai để ý
Khi buồn và mệt, đồ uống thường thay chỗ cho bữa ăn mà mình không nhận ra. Sáng một ly cà phê đặc thay bữa sáng, chiều một ly trà sữa thay bữa xế, tối lon nước ngọt bên cạnh máy tính. Cả ngày bụng không đói hẳn nhưng cũng chẳng được ăn gì đàng hoàng, và đến tối thì người bủn rủn.
Cà phê uống lúc bụng rỗng làm nhiều người thấy bồn chồn, tim đập nhanh, dễ nhầm với lo âu. Uống muộn trong ngày thì đêm khó ngủ, sáng hôm sau lại cần thêm cà phê. Đồ uống nhiều đường cho cảm giác tỉnh táo trong chốc lát rồi tụt nhanh, khiến bạn thèm thêm.
Không cần bỏ hẳn những thứ mình thích. Chỉ cần đổi thứ tự: ăn gì đó trước rồi mới uống cà phê, trà sữa để sau bữa trưa thay vì thay bữa trưa, và để một chai nước lọc trong tầm tay suốt ngày. Có người thấy dễ uống nước hơn khi pha thêm vài lát chanh hoặc dùng trà nhạt ấm.
Với rượu bia, cần nói thẳng: uống để quên buồn thường làm giấc ngủ chập chờn và tâm trạng hôm sau tệ hơn. Nếu bạn thấy mình uống nhiều hơn trước, uống một mình để dễ ngủ, hoặc khó dừng lại, hãy kể với bác sĩ. Đó là một tín hiệu cần được chăm sóc, không phải chuyện xấu hổ.
Những điều không cần làm lúc này
Lúc đang mệt, nhiều lời khuyên về ăn uống trên mạng chỉ thêm áp lực. Có thể để sang một bên những việc sau.
- Không cần đếm từng miếng ăn hay tính toán chi li. Đủ bữa, có rau, có chút đạm là ổn cho lúc này.
- Không cần ăn kiêng, nhịn ăn hay thử chế độ ăn đặc biệt khi tâm trạng đang thấp. Thay đổi lớn về ăn uống nên để lúc ổn định hơn, và nên hỏi bác sĩ.
- Không cần mua thực phẩm bổ sung hay sản phẩm hứa hẹn cải thiện tâm trạng. Bữa cơm bình thường đã là nền tốt nhất.
- Không cần tự phạt sau một bữa ăn quá đà, như bỏ bữa hôm sau. Việc này thường đẩy bạn quay lại vòng lặp đói rồi ăn bù.
- Không cần ép mình ăn hết suất nếu thật sự không nuốt nổi. Ăn chậm, ăn ít, ăn thêm một bữa nhỏ vào giữa buổi cũng được.
Hãy đối xử với việc ăn của mình như cách bạn chăm một người bạn đang ốm: nhẹ nhàng, đều đặn, không trách móc.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Ăn uống thất thường vài ngày khi có chuyện buồn là chuyện thường. Nên đi khám khi tình trạng kéo dài nhiều tuần; khi cân nặng thay đổi rõ mà không chủ ý; khi bạn thấy ăn uống không còn kiểm soát được, ăn rất nhiều trong thời gian ngắn rồi thấy xấu hổ, hoặc cố tình nhịn, nôn ra sau khi ăn; hoặc khi bạn sợ ăn, nghĩ về đồ ăn và cơ thể gần như suốt ngày. Những điều này cần bác sĩ và chuyên gia tâm lý cùng xem, không nên tự xoay xở.
Nếu chán ăn đi kèm mệt lả, chóng mặt, sụt cân nhanh, hãy đi khám sớm vì nguyên nhân có thể không chỉ là tâm trạng. Bắt đầu từ bác sĩ ở cơ sở y tế quen thuộc là hợp lý.
Với cha mẹ: nếu con tuổi học trò bỏ ăn kéo dài, giấu đồ ăn, hay nói nhiều về chuyện mình béo, hãy đưa con đi khám và nói chuyện với con một cách nhẹ nhàng, không trách mắng.
Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Bạn xứng đáng được giúp, và sự giúp đỡ có thật.
Câu hỏi thường gặp
Buồn không muốn ăn thì có nên ép mình ăn không?
Không cần ép ăn nhiều, nhưng nên ăn theo giờ dù chưa thấy đói, vì lúc buồn cảm giác đói thường mờ đi. Chọn món mềm, ấm, phần nhỏ như cháo, súp, bún. Ăn ít mà đều có ích hơn bỏ cả ngày rồi ăn bù buổi tối.
Vì sao buồn lại hay ăn vặt liên tục?
Ăn cho cảm giác dễ chịu tức thời và lấp được khoảng trống, nhất là lúc ở một mình buổi tối. Thêm vào đó, bỏ bữa chính ban ngày khiến tối đói cồn cào. Giữ bữa chính đều đặn thường giúp bớt ăn vặt lắt nhắt nhiều hơn là cấm mình ăn.
Sống một mình lười nấu thì ăn gì cho đủ?
Chọn vài món nấu trong mười lăm phút như cháo từ cơm nguội với trứng, mì nấu rau, cơm với trứng luộc và đậu phụ. Mua sẵn đồ dễ bảo quản. Ăn ở quán cơm bình dân gần nhà cũng hoàn toàn được, không cần tự nấu mới là chăm sóc mình.
Có nên dùng thực phẩm bổ sung để cải thiện tâm trạng không?
Bài này không khuyên dùng. Bữa ăn bình thường, đều đặn là nền quan trọng nhất. Nếu bạn nghĩ mình thiếu chất hay có vấn đề sức khoẻ, hãy hỏi bác sĩ để được khám và tư vấn đúng, thay vì tự mua theo quảng cáo.
Khi nào ăn uống thất thường cần đi khám?
Khi kéo dài nhiều tuần, cân nặng thay đổi rõ, bạn thấy không kiểm soát được việc ăn, hoặc cố tình nhịn, nôn sau khi ăn, hay nghĩ về đồ ăn và cơ thể suốt ngày. Những tình trạng này cần bác sĩ và chuyên gia tâm lý cùng hỗ trợ.
Ăn quá nhiều tối qua thì hôm nay có nên nhịn bù?
Không nên. Nhịn bù dễ khiến bạn đói lả rồi lại ăn quá đà, quay lại vòng lặp cũ. Hôm nay cứ ăn đúng giờ, bữa bình thường, và để ý xem điều gì đã khiến tối qua khó dừng để lần sau chuẩn bị trước.