YeuDuoi.comYếu Đuối
Tự chăm sóc bằng việc nhỏ

Tự chăm sóc khi không có thời gian: những việc năm phút cho người bận con, bận việc

Không có nổi một giờ cho mình vẫn tự chăm sóc được bằng những quãng năm phút cài vào ngày. Cách tìm khe thời gian, việc nhỏ cho từng khe và cách nhờ người san sẻ.

young Vietnamese father seen from the side sitting on a doorstep at dawn drinking tea for a quiet moment, a small child asleep inside behind him, soft blue light

Khi không có nổi một giờ cho mình, tự chăm sóc vẫn làm được bằng cách cài những quãng năm phút vào các khe sẵn có trong ngày, chọn việc nhỏ hợp với từng khe, và tìm cách nhờ người khác san sẻ để mở thêm khe. Tự chăm sóc không bắt buộc phải là đi spa hay đi du lịch. Với người đang bận con nhỏ, chăm người ốm, làm hai công việc, nó thường là một cốc nước uống ngồi yên, một lần thở chậm, năm phút đứng ngoài hiên.

Bài này dành cho người đọc mọi lời khuyên “dành thời gian cho bản thân” và thấy chúng xa vời. Ở đây không có lời khuyên bỏ việc hay sắp xếp lại cả cuộc sống, chỉ có cách nhặt nhạnh những phút nhỏ và giữ chúng cho mình.

Vì sao người bận nhất lại hay bỏ mình cuối cùng

Người chăm sóc người khác thường xếp mình ở cuối hàng: con ăn trước, người ốm uống thuốc trước, việc công ty xong trước, rồi mới tới mình. Nhưng hàng ấy không bao giờ hết, nên lượt của mình không bao giờ tới. Lâu dần, ngay cả ăn một bữa ngồi yên cũng thành thứ xa xỉ.

Có một ý nghĩ hay đi kèm: “Mình chưa mệt tới mức đó” hoặc “người khác còn khổ hơn”. Ý nghĩ này nghe khiêm tốn nhưng khiến bạn chỉ dừng lại khi đã kiệt. Lúc ấy, cái giá thường lớn hơn nhiều: cáu gắt với người mình thương, ốm vặt liên miên, hay quên, khóc không rõ lý do.

Chăm sóc mình không lấy mất của người khác. Một người mẹ uống được cốc nước, ngồi yên năm phút thì giọng nói với con cũng dịu hơn. Một người con chăm cha ốm mà ngủ đủ hơn một chút thì đỡ sai sót khi cho cha uống thuốc. Giữ sức cho mình là một phần của việc chăm người khác cho bền.

Câu tự hỏi: “Nếu một người bạn thân đang sống đúng như mình, mình có khuyên họ cứ tiếp tục như vậy không?” Phần lớn chúng ta sẽ không. Lời khuyên ta dành cho bạn bè thường tử tế hơn lời ta dành cho chính mình.

Tìm khe thời gian trong một ngày kín lịch

Ngày nào cũng có những khe nhỏ mà ta không để ý vì chúng quá ngắn. Bảng dưới gợi ý vài khe thường gặp và việc vừa vặn cho mỗi khe.

Khe thời gianDài chừngViệc nhỏ vừa vặn
Trước khi cả nhà dậyNăm đến mười phútNgồi uống một cốc nước ấm ngoài hiên, không cầm điện thoại
Lúc con ngủ trưa, người ốm chợp mắtMười đến hai mươi phútNằm duỗi người nghỉ, không làm việc nhà ngay
Trên đường đi làm, đi chợVài phútThở ra chậm vài lần khi dừng đèn đỏ, để vai thả lỏng
Giờ nghỉ trưa ở chỗ làmMười phútĐi một vòng ra ngoài, ăn ở chỗ khác bàn làm việc
Khi đứng chờ nồi cơm, chờ giặtBa đến năm phútDuỗi vai cổ, uống nước, nhìn ra cửa sổ
Sau khi con, người ốm đã ngủMười lăm phútTắm nước ấm chậm rãi trước khi làm nốt việc

Không cần dùng hết các khe. Chọn hai khe chắc chắn có trong ngày và giữ chúng cho mình như một cuộc hẹn. Khe nào bị lấy mất vì việc đột xuất thì thôi, hôm sau giữ lại.

Một lưu ý: khe thời gian của mình không nên dùng để làm thêm việc nhà “cho xong”. Nếu cứ có năm phút rảnh là lau thêm cái bàn, bạn chỉ chuyển việc từ chỗ này sang chỗ khác chứ chưa nghỉ.

Những việc năm phút thật sự có ích

Ăn và uống ngồi yên. Người bận thường ăn đứng, ăn vội, uống nước khi đã khát khô. Ngồi xuống ăn hết một bữa, dù nhanh, là một cách chăm mình rất thật.

Thở ra chậm. Hít vào bình thường, thở ra chậm hơn, lặp lại vài lần. Không cần ứng dụng hay bài tập phức tạp; làm được ở bất cứ đâu, kể cả bên giường người ốm.

Thay một bộ đồ sạch, rửa mặt. Sau một ca chăm người ốm hay một buổi tắm cho con, thay đồ khô sạch giúp bạn tách mình ra khỏi việc vừa xong.

Ra ngoài nhìn trời. Năm phút đứng ngoài hiên, ngoài ban công, nhìn xa. Người ở trong nhà cả ngày với con nhỏ hay người ốm rất cần những phút nhìn ra ngoài.

Nói chuyện với một người lớn khác. Gọi cho bạn, cho chị em, nói chuyện dăm câu không phải về con hay về bệnh. Được là chính mình trong vài phút giúp nhiều hơn ta nghĩ.

Không làm gì cả. Ngồi yên năm phút không mục đích nào. Với người bận, đây là việc khó nhất và cũng cần nhất.

Chăm cơ thể ở chỗ đang đau. Người bế con nhiều hay đau cổ tay, người đỡ người ốm hay đau lưng. Năm phút xoa bóp nhẹ, chườm ấm, duỗi lưng đúng chỗ đau giúp cơ thể không tích thêm mệt; đau kéo dài thì nên đi khám.

Nhờ người khác san sẻ để mở thêm khe

Những phút nhỏ giúp giữ sức, nhưng nếu một người gánh hết mọi việc thì sớm muộn cũng quá tải. Nhờ giúp đỡ là việc nên làm, và có cách để nhờ cho dễ.

  1. Liệt kê việc trong một ngày. Viết ra tất cả việc bạn đang làm. Nhiều người nhà không hình dung được một ngày của bạn cho tới khi thấy danh sách.
  2. Khoanh những việc người khác làm được. Đón con, nấu một bữa, ngồi cạnh người ốm một buổi chiều, đi chợ cuối tuần.
  3. Nhờ việc cụ thể, kèm thời gian cụ thể. Không nói “mọi người giúp em với”, mà nói “chiều thứ bảy anh trông bố ba tiếng để em ngủ được không?”
  4. Chấp nhận người khác làm khác mình. Họ nấu không đúng vị, gấp đồ không thẳng. Miễn là ổn, cứ để họ làm theo cách của họ, nếu không lần sau họ ngại giúp.
  5. Dùng khe thời gian vừa mở ra cho mình. Không dùng ba tiếng ấy để dọn nhà. Ngủ, gặp bạn, đi dạo, hoặc chỉ nằm yên.

Nếu không có người nhà gần, hỏi hàng xóm, bạn bè, các hội nhóm cha mẹ hay người chăm sóc ở địa phương. Có nhiều người sẵn lòng giúp khi được nhờ rõ ràng.

Chị Duyên ở TP Hồ Chí Minh: vừa làm văn phòng vừa chăm mẹ

Chị Duyên, bốn mươi hai tuổi, làm văn phòng ở TP Hồ Chí Minh, có hai con đang đi học, mẹ ruột bị gãy xương hông phải nằm một chỗ mấy tháng (ví dụ giả định). Sáng chị dậy năm giờ nấu ăn, đưa con đi học, đi làm, trưa tranh thủ chạy về xem mẹ, tối lo con học bài, đêm dậy hai lần đỡ mẹ. Chị nói: “Mình còn không nhớ lần cuối ăn cơm ngồi yên là khi nào.”

Chị không có cách nào để có thêm một giờ. Nhưng chị chọn hai khe: năm phút trước khi cả nhà dậy, chị ngồi ở bậc cửa uống ly nước ấm, không mở điện thoại; và mười phút trong giờ nghỉ trưa ở công ty, chị ăn cơm ở ghế đá dưới sân thay vì vừa ăn vừa trả lời tin nhắn.

Sau đó chị ngồi lại với chồng, viết ra danh sách việc của mình trong một ngày. Chồng chị ngạc nhiên vì dài hơn anh tưởng. Hai vợ chồng đổi lại: anh đưa con đi học và đỡ mẹ vợ một lần ban đêm. Em trai chị nhận trông mẹ chiều chủ nhật.

Chị vẫn bận, vẫn mệt. Nhưng chị ít cáu với con hơn, và chiều chủ nhật chị ngủ được một giấc dài lần đầu sau nhiều tuần. Điều chị rút ra: những phút nhỏ giữ chị đứng vững qua từng ngày, còn việc nhờ người san sẻ mới thật sự mở ra khoảng thở.

Chỗ hay làm sai và vì sao

Đợi có một ngày trống mới chăm sóc mình. Ngày trống ấy hiếm khi tới, nhất là khi con còn nhỏ hay người thân còn ốm. Năm phút mỗi ngày thực tế hơn một ngày nghỉ trong mơ.

Dùng khe nghỉ để lướt tin tức, đọc tin nhắn nhóm. Mắt vẫn làm việc, đầu vẫn nhận thêm thông tin, nên năm phút trôi qua mà người không nhẹ đi. Khe nghỉ nên là lúc tay và mắt được rời màn hình.

Nghĩ mình phải tự lo hết mới là người tốt. Gánh một mình không làm bạn tốt hơn, chỉ làm bạn kiệt sớm hơn. Người được nhờ thường vui vì được góp phần, nhiều khi họ chỉ chờ bạn mở lời.

So mình với người khác “làm được hết”. Người trông có vẻ xoay xở giỏi trên mạng hay ở chỗ làm cũng có những phần bạn không thấy. Thước đo nên là sức của chính bạn hôm nay.

Bỏ luôn những khe nghỉ khi có việc đột xuất. Tuần có việc gấp, cứ tạm bỏ một khe, nhưng giữ khe còn lại. Bỏ cả hai thì rất khó lấy lại nếp khi việc gấp đã qua.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Người chăm sóc dễ bỏ qua dấu hiệu của chính mình. Nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi bạn mệt kéo dài dù đã cố nghỉ, mất ngủ hoặc ngủ không thấy hồi sức nhiều tuần, hay cáu gắt hoặc khóc không kiểm soát được, thấy tê liệt cảm xúc với người mình chăm, hoặc bắt đầu sợ chính mình sẽ lỡ tay làm điều không đúng với con hay người ốm vì quá kiệt sức. Những điều này là tín hiệu bạn cần được chăm sóc, không phải dấu hiệu bạn là người tồi.

Với các mẹ sau sinh, hãy kể những thay đổi tâm trạng kéo dài với bác sĩ trong các lần khám. Với người chăm người ốm lâu ngày, có thể hỏi nhân viên y tế đang theo dõi người bệnh về các nguồn hỗ trợ cho người chăm sóc.

Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hoặc lo mình có thể làm hại người khác, hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Nếu trẻ em gặp nguy hiểm, gọi 111 hoặc 113. Nhờ giúp lúc ấy là việc có trách nhiệm nhất bạn có thể làm.

Câu hỏi thường gặp

Không có thời gian thì tự chăm sóc bản thân thế nào?

Tìm những khe nhỏ có sẵn trong ngày như trước khi cả nhà dậy, lúc con ngủ trưa, giờ nghỉ trưa, rồi cài vào đó việc năm phút như uống nước ngồi yên, thở chậm, đứng ngoài hiên. Chọn hai khe chắc chắn và giữ chúng như một cuộc hẹn.

Năm phút thì làm được gì cho mình?

Ăn hoặc uống ngồi yên, thở ra chậm vài lần, thay đồ sạch, ra ngoài nhìn trời, gọi cho một người bạn, hoặc ngồi không làm gì. Những việc nhỏ ấy không giải quyết mọi mệt mỏi nhưng giúp bạn giữ sức trong một ngày dài.

Nhờ người nhà giúp thế nào cho dễ được nhận lời?

Viết ra danh sách việc trong một ngày để mọi người thấy, khoanh những việc người khác làm được, rồi nhờ việc cụ thể kèm giờ cụ thể. Chấp nhận họ làm khác mình, và dùng thời gian được mở ra để nghỉ thật.

Chăm sóc mình có phải là ích kỷ với người mình đang chăm?

Không. Người chăm sóc giữ được sức thì chăm người khác bền và chu đáo hơn, ít cáu gắt và ít sai sót hơn. Bỏ mình đến kiệt sức mới là điều khiến cả người chăm lẫn người được chăm cùng khổ.

Người chăm người ốm lâu ngày nên tìm hỗ trợ ở đâu?

Có thể hỏi nhân viên y tế đang theo dõi người bệnh về hỗ trợ cho người chăm sóc, nhờ người thân chia ca, hỏi các hội nhóm ở địa phương. Khi mệt kéo dài, mất ngủ, cáu gắt hoặc tê liệt cảm xúc, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Khi nào người bận rộn cần gặp chuyên gia tâm lý?

Khi mệt kéo dài dù đã cố nghỉ, mất ngủ nhiều tuần, cáu gắt hoặc khóc không kiểm soát được, hoặc sợ mình lỡ tay vì quá kiệt sức. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân hay người khác, hãy nói ngay với người tin cậy hoặc gọi 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138