YeuDuoi.comYếu Đuối
Kiệt sức

Kiệt sức vì phải luôn tươi cười với khách: mệt cảm xúc nghề dịch vụ, cách xả sau ca

Bán hàng, lễ tân, tổng đài, phục vụ: cả ngày giữ nụ cười trước khách khó tính khiến người cạn từ bên trong. Dấu hiệu mệt cảm xúc và cách xả sau mỗi ca làm.

young Vietnamese waitress in an apron sitting on a crate behind a restaurant after closing time, stretching her neck, night breeze, soft warm light from the doorway, back view

Người làm dịch vụ dễ kiệt sức vì cả ca phải giữ thái độ vui vẻ, nhẫn nại trong khi bên trong có khi đang bực, đang tủi; sự chênh lệch giữa cảm xúc thật và cảm xúc phải thể hiện ấy rút sức nhanh hơn việc tay chân, và cần được xả đều đặn sau mỗi ca. Việc này có tên gọi riêng trong nghiên cứu về nghề nghiệp là "lao động cảm xúc", và nó là một phần thật của công việc dù không ghi trong bảng lương.

Bài này dành cho người bán hàng, phục vụ, lễ tân, tổng đài, chăm sóc khách hàng, giao hàng, và mọi nghề phải đối mặt với người lạ cả ngày. Bạn sẽ nhận ra những dấu hiệu mệt cảm xúc, có cách xả sau ca, cách tự giữ mình khi gặp khách khó, và biết khi nào cần người giúp.

Vì sao giữ nụ cười cả ngày lại mệt đến thế

Hãy hình dung một ca tám tiếng ở quầy, bạn gặp năm chục khách. Phần lớn bình thường, vài người dễ thương, và một hai người quát tháo vì một chuyện không phải lỗi của bạn. Bạn vẫn phải cười, xin lỗi, giọng nhẹ nhàng. Cơ thể bạn lúc đó đang phản ứng như khi bị đe doạ: tim đập nhanh, vai căng, nhưng mặt thì phải bình thản.

Việc giữ hai trạng thái cùng lúc như vậy tốn rất nhiều sức. Nó không thấy được bằng mắt như việc bê hàng, nên người làm cũng ít khi tự cho phép mình mệt vì nó. Về nhà, họ thường thấy trống rỗng, không muốn nói chuyện, dễ cáu với người thân, rồi tự trách vì sao với khách thì nhẫn nại mà với người nhà lại không.

Câu trả lời là kho nhẫn nại có hạn. Bạn đã dùng gần hết cho khách trong ca, nên về nhà chỉ còn lại ít. Đó không phải vì bạn thương người nhà ít hơn khách, mà vì bạn chưa có chỗ nạp lại. Nhận ra điều này là bước đầu để xả đúng cách thay vì để cảm xúc dồn lên người thân.

Dấu hiệu mệt cảm xúc và việc nên làm khi thấy

Bảng dưới đây không phải để chấm điểm, chỉ để bạn đối chiếu với mấy tuần gần đây:

Dấu hiệuThường thấy ở đâuViệc nên làm sớm
Cười mà không còn thấy gì bên trongTrong ca, nhất là cuối caThêm quãng nghỉ ngắn giữa ca, dù chỉ hai phút
Nghe chuông điện thoại hay tiếng gọi khách là giật mìnhĐầu ca, ngày đông kháchHít thở chậm vài nhịp trước khi nhận khách mới
Về nhà không muốn nói chuyện với aiBuổi tốiBáo trước với người nhà, dành mười lăm phút yên lặng
Cáu với người thân vì chuyện nhỏSau caCó nghi thức chuyển trạng thái trước khi vào nhà
Thấy khách nào cũng đáng ghétKéo dài nhiều ngàyNói với quản lý, xin đổi vị trí hoặc ca
Nghĩ về một khách khó suốt đêmLúc nằm ngủViết ra giấy rồi gấp lại, nói với một người hiểu nghề

Nếu bạn thấy mình ở dòng "khách nào cũng đáng ghét" kéo dài, đó là tín hiệu rõ rằng bạn đã cạn. Nó không làm bạn thành người xấu, mà cho biết bạn cần được nghỉ và được đỡ nhiều hơn.

Chuyện của Thanh ở tổng đài

Thanh, hai mươi bốn tuổi, làm nhân viên tổng đài chăm sóc khách hàng cho một hãng giao vận ở TP Hồ Chí Minh (ví dụ giả định). Mỗi ngày Thanh nhận khoảng tám chục cuộc gọi, phần lớn là khách hỏi hàng trễ. Có khách chửi thẳng, có khách doạ đăng lên mạng. Thanh vẫn giữ giọng nhỏ nhẹ như được dạy.

Sau sáu tháng, Thanh để ý mình bắt đầu sợ tiếng chuông, kể cả chuông điện thoại của chính mình. Về phòng trọ, Thanh không nghe máy của mẹ, chỉ nhắn "con mệt". Cuối tuần, Thanh nằm cả ngày, không muốn gặp bạn. Có hôm sau một cuộc gọi bị chửi rất nặng, Thanh vào nhà vệ sinh khóc rồi ra nghe tiếp.

Trưởng nhóm của Thanh, một chị đã làm nghề lâu năm, chia sẻ cách chị giữ mình: sau mỗi cuộc gọi khó, tháo tai nghe hai phút, đứng dậy, uống ngụm nước; cuối ca, đi bộ một vòng trước khi về; và có một nhóm nhỏ đồng nghiệp để kể chuyện khách khó một lần rồi thôi, không mang về nhà. Thanh làm theo và xin chuyển sang bộ phận xử lý đơn trong vài tháng để đỡ nghe trực tiếp. Cảm giác sợ chuông giảm dần, và Thanh bắt đầu nghe máy của mẹ trở lại.

Nghi thức xả sau mỗi ca làm

Người làm nghề dịch vụ lâu năm thường có một cách riêng để "tháo vai" sau ca. Bạn có thể thử một nghi thức như sau, mất khoảng mười lăm tới hai mươi phút:

  1. Khi tan ca, thay đồng phục hoặc tháo bảng tên, như một dấu hiệu cho cơ thể rằng vai diễn đã xong.
  2. Rửa mặt, rửa tay bằng nước mát, để ý cảm giác nước trên da trong vài giây.
  3. Đi bộ hoặc chạy xe chậm một đoạn, không nghe điện thoại, để đầu óc lắng lại.
  4. Nếu có chuyện khách khó trong ngày, nói ra với một đồng nghiệp hoặc viết vào sổ đúng một lần, rồi tự nhủ "chuyện này để lại ở chỗ làm".
  5. Trước khi vào nhà, đứng lại một phút, thở chậm vài nhịp, tự hỏi "giờ mình cần gì": ăn, tắm, hay yên lặng.
  6. Nói với người nhà điều mình cần, ví dụ "cho em mười lăm phút nằm nghỉ rồi em ra ăn cơm".

Nghi thức nghe có vẻ nhỏ, nhưng sự lặp lại mỗi ngày giúp cơ thể học được ranh giới giữa giờ làm và giờ của mình. Sau vài tuần, nhiều người thấy họ về nhà nhẹ hơn, ít cáu với người thân hơn.

Giữ mình khi gặp khách khó

Nhớ rằng cơn giận của khách thường không nhắm vào bạn. Khách đang bực với tình huống, với công ty, với ngày tồi tệ của họ. Bạn là người đứng ở chỗ họ trút vào. Nhắc mình điều này giúp lời mắng bớt găm vào lòng.

Có câu trả lời soạn sẵn. Những câu như "Em hiểu anh/chị đang rất bực, em sẽ kiểm tra ngay" giúp bạn không phải nghĩ trong lúc căng, đỡ tốn sức.

Biết giới hạn và chuyển lên trên. Khi khách xúc phạm cá nhân, đe doạ hoặc quấy rối, bạn không có nghĩa vụ chịu đựng. Hãy chuyển cho quản lý theo quy trình của nơi làm. Nếu khách đe doạ an toàn, gọi 113.

Không ôm chuyện một mình. Kể lại với quản lý hoặc đồng nghiệp sau một ca có khách quá khó. Nơi làm việc tốt nên có cách hỗ trợ nhân viên sau những tình huống như vậy, và bạn được quyền hỏi.

Điều nên đề nghị với quản lý về ca làm

Không phải mọi thứ đều nằm trong tay bạn. Có những thay đổi cần nơi làm việc cùng làm. Khi nói chuyện với quản lý, bạn có thể đề nghị:

  • Xen kẽ việc tiếp khách trực tiếp với việc ít tiếp xúc hơn trong cùng một ca, như sắp hàng, xử lý đơn, kiểm kho.
  • Có quãng nghỉ ngắn sau những tình huống khách quá khó, thay vì phải nhận khách tiếp theo ngay.
  • Không xếp liên tục nhiều ca đông khách nhất vào cùng một người.
  • Có quy trình rõ ràng để chuyển khách xúc phạm hoặc quấy rối lên quản lý, để nhân viên không phải tự chịu.
  • Có một buổi ngắn mỗi tuần để cả nhóm kể lại tình huống khó và cùng rút kinh nghiệm, không nhằm trách ai.

Khi đề nghị, hãy nói bằng sự việc cụ thể: "Tuần rồi em gặp ba khách quát tháo liên tiếp trong một giờ, em không kịp lấy lại bình tĩnh." Quản lý dễ hành động hơn khi thấy rõ chuyện gì đang xảy ra, và những đề nghị này giúp cả nhóm chứ không chỉ riêng bạn.

Những điều không cần làm

Người làm dịch vụ hay tự đặt cho mình những yêu cầu quá sức. Một số thứ bạn có thể bỏ:

  • Không cần làm hài lòng mọi khách. Có những khách không hài lòng dù bạn làm đúng hết.
  • Không cần tươi cười cả khi đã hết ca, với người thân hay trong giờ nghỉ.
  • Không cần kể chuyện khách khó cho người nhà nghe mỗi tối, nếu kể khiến bạn sống lại cảm giác ấy. Kể một lần với người hiểu nghề là đủ.
  • Không cần cố tỏ ra mình ổn với đồng nghiệp khi đang không ổn. Một câu "hôm nay em mệt" là đủ để người khác biết đỡ.
  • Không cần coi mỗi lời phàn nàn là thước đo năng lực. Đánh giá công việc nên nhìn trên nhiều ca, nhiều khách, không phải một lần bị mắng.

Bỏ bớt những yêu cầu này không làm bạn kém nghề đi. Ngược lại, nó giữ lại sức để bạn phục vụ tốt những khách bình thường, vốn là phần lớn người bạn gặp mỗi ngày.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu sau khi đã thử các cách xả sau ca, đổi ca hoặc đổi vị trí mà bạn vẫn mệt rã rời nhiều tuần, sợ đi làm, giật mình với những âm thanh nhắc tới công việc, mất ngủ hoặc nghĩ đi nghĩ lại về những lần bị khách mắng, hãy gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Một số công ty có chương trình hỗ trợ tâm lý cho nhân viên, hãy hỏi bộ phận nhân sự.

Nếu bạn từng bị khách đe doạ, quấy rối hay tấn công, cảm giác sợ hãi kéo dài sau đó là điều cần được giúp đỡ chứ không phải tự nén. Hãy báo cho nơi làm việc, và nếu an toàn bị đe doạ thì gọi 113.

Nếu có lúc áp lực khiến bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Sự giúp đỡ có thật và có hiệu quả. Bạn cũng có thể tìm đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện hoặc tổ chức uy tín, tra số trên trang chính thức của họ.

Câu hỏi thường gặp

Lao động cảm xúc là gì?

Đó là phần công việc phải điều chỉnh và thể hiện cảm xúc theo yêu cầu nghề, như luôn vui vẻ, nhẫn nại với khách, dù bên trong cảm thấy khác. Phần việc này tốn sức thật dù không thấy bằng mắt.

Sao đi làm thì nhẫn nại mà về nhà lại hay cáu?

Vì bạn đã dùng gần hết sức nhẫn nại trong ca làm. Về nhà, kho đó còn ít nên dễ cáu hơn. Một nghi thức xả sau ca và báo trước với người nhà rằng mình cần ít phút yên lặng sẽ giúp nhiều.

Bị khách mắng oan thì nên làm gì sau đó?

Kể lại với quản lý hoặc một đồng nghiệp hiểu nghề, viết ra một lần nếu cần, rồi làm một việc giúp cơ thể dịu lại như đi bộ, rửa mặt. Cố quên ngay thường không được, nói ra một lần giúp nhẹ hơn.

Có nên đổi nghề khi thấy mệt vì phải giao tiếp với khách?

Bài này không khuyên đổi hay giữ nghề. Trước khi quyết, hãy thử đổi ca, đổi vị trí ít tiếp xúc, thêm quãng nghỉ và nghi thức xả sau ca. Nếu đã thử nhiều mà vẫn cạn, đó là thông tin để cân nhắc dài hạn.

Người hướng nội làm dịch vụ có dễ kiệt sức hơn không?

Người hướng nội thường cần nhiều thời gian một mình hơn để nạp lại sau khi giao tiếp nhiều. Điều đó không có nghĩa là không làm tốt được, chỉ là cần chủ động giữ những quãng yên lặng.

Khách quấy rối thì nhân viên có phải chịu đựng không?

Không. Bạn không có nghĩa vụ chịu đựng xúc phạm, quấy rối hay đe doạ. Hãy chuyển cho quản lý theo quy trình, ghi lại sự việc, và gọi 113 nếu an toàn bị đe doạ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138