YeuDuoi.comYếu Đuối
Kiệt sức

Kiệt sức khi chăm con nhỏ: lúc nào là mệt bình thường, lúc nào cần người đỡ ngay

Con quấy cả đêm, ban ngày không có lấy mười phút cho mình: cách nhận ra cha mẹ đã quá sức, xin đỡ từ ai, chia ca thế nào và dấu hiệu cần đi khám.

young Vietnamese mother seen from behind resting her head against a window frame while a baby sleeps in a cot nearby, soft morning light, quiet bedroom, medium shot

Chăm con nhỏ mệt là chuyện bình thường; nhưng khi bạn mệt tới mức không còn thấy thương con hay thương mình, cáu gắt rồi tự trách liên tục, hoặc nỗi buồn ở lại gần như cả ngày, thì đó là lúc cần có người đỡ ngay, không nên đợi con lớn hơn. Đây không phải chuyện cố gắng hay không, mà là chuyện một người lớn không thể thức trắng nhiều tháng mà vẫn ổn.

Bài này dành cho mẹ và cả bố, cho người chăm con một mình lẫn người có gia đình xung quanh mà vẫn thấy lẻ loi. Bạn sẽ có một bảng để phân biệt mệt thường và quá sức, cách xin đỡ cụ thể, cách chia ca trong nhà, và những dấu hiệu cho thấy nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Vì sao chăm con nhỏ rút sức nhanh như vậy

Chăm con nhỏ khác mọi việc khác ở chỗ nó không có giờ tan ca. Giấc ngủ bị cắt thành từng đoạn hai, ba tiếng. Cơ thể người mẹ sau sinh còn đang hồi phục. Bạn phải để ý liên tục: con ăn đủ chưa, sao con khóc, có sốt không. Cái mệt vì để ý suốt ngày đêm không thấy được bằng mắt, nên người ngoài hay nghĩ "ở nhà trông con thì có gì mà mệt".

Thêm vào đó là những thứ ít ai nói: lời góp ý dồn dập của người lớn trong nhà, so sánh với con nhà người ta, cảm giác mất đi công việc và bạn bè cũ, tiền bạc eo hẹp hơn. Với người bố, áp lực thường nằm ở chỗ vừa đi làm vừa thức đêm, và bị coi là "phụ giúp" chứ không phải cùng nuôi con.

Còn một lý do nữa: việc chăm con lặp lại mà không có điểm kết thúc. Bạn vừa lau xong sàn thì con lại làm đổ sữa, vừa ru ngủ được thì đã tới cữ ăn. Người đi làm còn có cảm giác xong một việc, còn cha mẹ con nhỏ hiếm khi được cảm giác ấy. Thiếu cảm giác hoàn thành lâu ngày khiến nhiều người thấy mình làm cả ngày mà chẳng được gì.

Hiểu những điều đó không làm bớt mệt ngay, nhưng giúp bạn thôi nghĩ rằng mình kém cỏi. Bạn mệt vì việc này thật sự nặng, không phải vì bạn yếu. Chấp nhận được điều đó là bước đầu để dám nhờ người khác.

Mệt thường hay đã quá sức: bảng nhìn nhanh

Hãy đọc bảng này lúc con đang ngủ, và trả lời thật lòng. Không có đáp án đúng sai, chỉ có điều bạn đang trải qua.

Điều bạn để ýMệt thường của cha mẹDấu hiệu đã quá sức
Khi được ngủ một giấc dàiDậy thấy khá hơn hẳnNgủ được rồi vẫn nặng nề, không muốn dậy
Cảm xúc với conCó lúc bực, phần lớn vẫn thươngThấy xa cách, tê liệt, hoặc sợ ở một mình với con
Cảm xúc với mìnhThấy vụng về, nhưng biết mình đang họcNghĩ mình là cha mẹ tồi, con sẽ tốt hơn nếu không có mình
Cáu gắtThỉnh thoảng, rồi dịu lạiNổ tung vì chuyện nhỏ, sau đó dằn vặt rất lâu
Ăn uốngĂn vội, ăn muộnGần như quên ăn, hoặc không thấy muốn ăn nhiều ngày

Nếu bạn thấy mình ở cột bên phải, đặc biệt là ở dòng thứ hai và thứ ba, đừng đợi. Đó không phải chuyện chịu khó thêm là qua. Phần cuối bài sẽ nói khi nào cần đi khám, và hôm nay bạn chỉ cần làm một việc: nói với một người lớn khác trong nhà.

Xin đỡ từ ai và nói thế nào cho người nghe hiểu

Với chồng hoặc vợ. Nói vào lúc cả hai đã ăn xong, không ai đang bế con. Câu mẫu: "Em đang mệt hơn em nghĩ. Tối nay anh trông con từ chín giờ tới một giờ sáng được không, để em ngủ trọn bốn tiếng." Xin việc cụ thể, có giờ cụ thể, dễ được nhận lời hơn câu chung chung "anh phụ em đi".

Với ông bà hai bên. Người lớn thường muốn giúp nhưng giúp theo cách của mình. Hãy nói rõ cái mình cần nhất: "Mẹ trông cháu buổi sáng thứ Bảy giúp con, con muốn ngủ thêm hai tiếng" sẽ hiệu quả hơn để ông bà tự đoán.

Với bạn bè. Bạn bè hay hỏi "cần gì cứ nói". Hãy nói thật: nấu giúp một nồi canh, đi chợ giúp, hoặc ngồi với mình một buổi để mình được tắm gội thong thả.

Với người mình ngại nhất. Có khi đó là mẹ chồng, có khi là chính bố mẹ đẻ. Không bắt buộc phải nhờ họ. Bạn được quyền chọn người mình thấy an toàn để nhờ, kể cả khi người đó không phải ruột thịt.

Khi bị đáp lại bằng một câu gạt đi. Có người sẽ nói "ai chẳng thế" hoặc "cố lên, rồi sẽ quen". Câu đó không có nghĩa bạn sai khi xin đỡ. Bạn có thể nhắc lại một lần, bình tĩnh và cụ thể hơn: "Con biết ai cũng mệt, nhưng con đang không ngủ được quá hai tiếng mỗi đêm, con cần người trông cháu sáng mai." Nếu vẫn không được, hãy chuyển sang hỏi người khác thay vì im lặng chịu tiếp.

Chia ca trong nhà: một cách làm thử trong hai tuần

Chia ca không phải là chia đều từng phút, mà là để mỗi người lớn có một quãng ngủ không bị gọi dậy. Đây là cách nhiều gia đình đã làm thử:

  1. Ngồi lại cùng nhau, liệt kê việc chăm con trong một ngày: cho ăn, thay tã, tắm, ru ngủ, dậy đêm, giặt giũ, nấu ăn cho người lớn.
  2. Chia đêm làm hai ca, mỗi người nhận một ca. Người ngoài ca đeo nút tai hoặc ngủ phòng khác, và người trong ca không gọi dậy trừ khi thật cần.
  3. Ban ngày, mỗi người lớn có ít nhất một khoảng ba mươi phút không phải trông con, ghi rõ giờ. Khoảng đó dùng để ngủ, ăn, tắm hoặc ngồi yên một mình.
  4. Viết lịch lên một tờ giấy dán ở chỗ dễ thấy. Có lịch giấy trắng mực đen thì bớt được những câu "tưởng anh làm rồi".
  5. Sau hai tuần, cùng xem lại ca nào nặng, ai đang quá tải, rồi đổi. Lịch tốt là lịch được sửa nhiều lần.

Nếu bạn nuôi con một mình, hãy làm bản rút gọn: chọn một hoặc hai người có thể nhờ đều đặn mỗi tuần một buổi, kể cả là hàng xóm hay người thân ở xa về. Một buổi mỗi tuần nghe ít, nhưng là thứ giữ cho bạn còn sức.

Những việc không cần làm hoàn hảo lúc này

Khi con còn nhỏ, rất nhiều tiêu chuẩn có thể hạ xuống mà không ai bị thiệt. Cho phép mình bỏ bớt cũng là một cách chăm con:

  • Nhà không cần gọn gàng mỗi ngày. Chỉ cần lối đi sạch và chỗ con chơi an toàn.
  • Bữa ăn của người lớn có thể đơn giản: cơm, một món mặn, một món rau luộc là đủ.
  • Không cần trả lời mọi lời khuyên trên nhóm mạng xã hội, cũng không cần đọc hết. Rời bớt nhóm làm mình lo hơn là hợp lý.
  • Không cần chụp ảnh, ghi lại từng cột mốc của con. Bạn sẽ nhớ những gì quan trọng.
  • Không cần giải thích với ai vì sao chưa đi làm lại, chưa giảm cân, chưa đi chơi được.

Mỗi việc bỏ bớt là thêm vài phút cho giấc ngủ hoặc cho một bữa ăn tử tế. Với cha mẹ đang cạn sức, vài phút đó quý hơn một ngôi nhà ngăn nắp.

Một cách tự kiểm đơn giản: cuối ngày, thay vì đếm những việc chưa làm, hãy ghi ba việc mình đã làm được cho con và cho mình, dù nhỏ như tắm cho con, ăn hết một bát cơm, gọi điện cho bạn. Danh sách ấy nhắc bạn rằng một ngày trông con là một ngày có làm việc, dù nhìn quanh nhà không thấy gì khác.

Chuyện của Thảo ở Hải Phòng

Thảo sinh con đầu lòng năm hai mươi chín tuổi, chồng đi làm ca ở khu công nghiệp (ví dụ giả định). Ba tháng đầu, con quấy đêm, Thảo gần như không ngủ quá hai tiếng liền. Mẹ chồng thương cháu nhưng hay nhắc "ngày xưa mẹ nuôi ba đứa có sao đâu". Thảo không nói gì, chỉ khóc trong nhà tắm.

Một hôm, khi con khóc mãi không dỗ được, Thảo đặt con vào cũi rồi ra hiên nhà ngồi, tay run. Cô thấy sợ chính cảm giác của mình. Tối đó, cô nhắn cho em gái đúng một câu: "Chị không ổn". Em gái gọi lại ngay, rồi nói chuyện với anh rể.

Từ tuần sau, chồng Thảo nhận ca đêm thứ Sáu và thứ Bảy, em gái sang trông cháu sáng Chủ nhật. Thảo cũng đi khám lại sau sinh và kể thật với bác sĩ về cảm xúc của mình. Mọi thứ không nhẹ ngay, nhưng cô không còn một mình gánh nữa. Việc đặt con vào nơi an toàn rồi bước ra ngoài thở là việc đúng, không phải thất bại. Nếu bạn đang ở lúc đó, hãy làm như Thảo: để con ở chỗ an toàn, rồi nhắn cho một người.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Sau sinh, nhiều người mẹ có vài ngày buồn, dễ khóc, rồi tự qua. Nhưng nếu nỗi buồn, cảm giác trống rỗng hoặc lo âu kéo dài quá hai tuần, nặng dần lên, hoặc khiến bạn khó chăm con và chăm mình, hãy nói với bác sĩ sản khoa, bác sĩ đang theo dõi con, hoặc tìm chuyên gia tâm lý. Người bố cũng có thể gặp những khó khăn tương tự và cũng nên được hỗ trợ.

Đi khám ngay nếu bạn không ngủ được dù có cơ hội ngủ, không ăn được nhiều ngày, hoặc có những suy nghĩ khiến mình sợ hãi. Đừng ngại kể thật, kể cả những ý nghĩ bạn thấy xấu hổ. Người có chuyên môn đã nghe nhiều điều như vậy và họ ở đó để giúp, không phải để phán xét.

Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hoặc làm hại con, hãy đặt con vào chỗ an toàn, nói ngay với một người lớn bên cạnh, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Giúp đỡ là có thật và có hiệu quả, rất nhiều cha mẹ đã đi qua giai đoạn này và khá lên. Đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện hoặc tổ chức uy tín cũng là một lối vào, hãy tra số trên trang chính thức của họ.

Câu hỏi thường gặp

Mệt mỏi khi chăm con nhỏ có phải là trầm cảm sau sinh không?

Không phải cứ mệt là có bệnh. Mệt vì thiếu ngủ rất phổ biến. Nhưng nếu nỗi buồn, lo âu hay cảm giác trống rỗng kéo dài hơn hai tuần và nặng dần, nên nhờ bác sĩ hoặc chuyên gia đánh giá, đừng tự kết luận.

Chồng đi làm cả ngày thì có nên nhờ chồng dậy đêm không?

Nên bàn với nhau. Không cần chia đều mọi đêm, nhưng mỗi người lớn cần ít nhất một quãng ngủ không bị gọi dậy. Chia ca đêm cuối tuần là cách nhiều gia đình bắt đầu được.

Ông bà muốn chăm cháu theo cách cũ thì phải làm sao?

Tách những việc liên quan an toàn của con ra nói rõ và giữ vững, còn những việc khác có thể nhường. Nói cảm ơn trước rồi mới nói điều mình mong, người lớn thường dễ nghe hơn.

Đặt con xuống để ra ngoài một lúc có phải là bỏ mặc con không?

Không. Khi bạn đang quá bực hoặc quá mệt, đặt con vào chỗ an toàn như cũi rồi bước ra thở vài phút là cách bảo vệ cả con lẫn mình. Sau đó hãy nhờ một người lớn khác tới đỡ.

Nuôi con một mình thì xin đỡ từ đâu?

Bắt đầu từ người thân, bạn bè, hàng xóm có thể giúp một buổi mỗi tuần. Bạn cũng có thể hỏi trạm y tế nơi mình ở về các nhóm hỗ trợ cha mẹ, và nhờ cơ sở y tế giới thiệu nơi tư vấn tâm lý khi cần.

Bao lâu thì cha mẹ hết mệt khi chăm con nhỏ?

Không có mốc chung cho mọi nhà. Thường thì giấc ngủ của con dần dài hơn, và cha mẹ cũng quen nhịp hơn. Thay vì đợi một mốc, hãy lo cho mình có người đỡ ngay từ bây giờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138