YeuDuoi.comYếu Đuối
Tự chăm sóc bằng việc nhỏ

Danh sách điều giúp mình dịu lại: cách tự lập để dùng trong những lúc chông chênh

Lúc đang rối, đầu óc khó nhớ ra điều gì từng giúp mình. Cách viết sẵn danh sách điều giúp mình dịu lại từ khi còn ổn, chia nhóm, cất ở đâu và dùng ra sao.

Vietnamese woman in her forties seen from behind arranging a few small comforting objects into a wooden box on a bed, soft evening lamp light, overhead shot

Danh sách điều giúp mình dịu lại là một tờ giấy bạn tự viết sẵn khi đang tương đối ổn, ghi những việc, những người, những nơi từng làm mình bình tĩnh hơn, để khi rối không phải nghĩ mà chỉ cần mở ra làm theo. Lúc lòng chông chênh, đầu óc thường chỉ nhớ những gì tệ; viết sẵn từ trước là cách người “bình tĩnh” của hôm nay đỡ cho người “đang rối” của hôm sau.

Bài này hướng dẫn cách lập danh sách cho riêng bạn, những nhóm điều nên có, cách chuẩn bị một chiếc hộp nhỏ đi kèm, những thứ nên tránh đưa vào, và chỗ danh sách cần nối tiếp với người thân và người có chuyên môn. Bạn không cần đợi đến lúc tệ mới làm; một buổi tối yên tĩnh tuần này là thời điểm tốt.

Vì sao phải viết sẵn từ lúc đang ổn

Khi đang hoảng, đang buồn quá hay đang giận, phần đầu óc lo việc lên kế hoạch và nhớ lại gần như tắt. Bạn biết mình từng thấy dễ chịu khi tắm nước ấm hay khi gọi cho một người bạn, nhưng đúng lúc cần thì không nhớ ra. Thay vào đó, bạn làm điều quen tay nhất, có khi là điều không giúp gì.

Viết ra từ trước biến việc “nghĩ xem nên làm gì” thành “đọc rồi làm theo”. Một tờ giấy không cần bạn tỉnh táo, chỉ cần bạn mở ra. Giống như người ta để sẵn số điện thoại khẩn cấp cạnh cửa, không phải vì mong có chuyện, mà vì lúc có chuyện thì không còn thời gian để tìm.

Danh sách còn có một tác dụng khác ít ai nói: khi ngồi viết nó, bạn phải nhớ lại những lần mình đã đi qua được. Việc nhớ lại ấy tự nó đã là một lời nhắc rằng bạn từng ổn lên, và có cách để ổn lên.

Câu tự hỏi khi bắt đầu: “Lần gần nhất mình thấy dịu lại sau một lúc rất tệ, điều gì đã xảy ra ngay trước đó?” Câu trả lời đầu tiên của bạn chính là dòng đầu tiên của danh sách.

Bốn nhóm điều nên có trong danh sách

Một danh sách tốt không chỉ có một kiểu việc. Lúc thì bạn cần dỗ cơ thể, lúc thì cần một giọng nói quen. Chia nhóm giúp bạn chọn đúng thứ cho đúng lúc.

NhómVí dụLưu ý
Giác quanTắm nước ấm, rửa mặt nước mát, ngửi dầu gió quen của bà, nghe một bài hát cụ thể, ôm chiếc gối mềmGhi cụ thể tên bài hát, mùi hương, không ghi chung chung
Cơ thểThở ra chậm hơn hít vào, đi tới đi lui trong nhà, duỗi vai cổ, uống một cốc nước ấmChọn việc làm được ở cả nhà lẫn chỗ làm
NgườiTên hai ba người có thể nhắn hoặc gọi, kèm câu mở đầu soạn sẵnHỏi trước họ có sẵn lòng làm người mình gọi lúc khó không
Nơi chốnBan công, ghế đá công viên gần nhà, quán nước quen, nhà một người họ hàngChọn nơi an toàn, có người qua lại, đi tới được dễ dàng

Mỗi nhóm có hai ba dòng là đủ. Danh sách quá dài lại thành một thứ phải đọc lâu. Điều quan trọng là mỗi dòng đều đã từng giúp bạn ít nhất một lần, chứ không phải điều bạn đọc thấy người ta khuyên.

Nếu chưa nghĩ ra điều gì cho một nhóm, hãy hỏi người thân: “Lúc trước, khi mình buồn, có gì làm mình vui lên không?” Người ở bên bạn lâu đôi khi nhớ những điều bạn đã quên mất.

Lập danh sách trong ba mươi phút

Chọn một buổi bạn thấy tương đối yên, ngồi ở chỗ thoải mái, có giấy bút. Không cần viết đẹp, không cần đầy đủ ngay.

  1. Nhớ lại ba lần mình đã đi qua được một lúc tệ. Mỗi lần, ghi ra điều gì đã giúp, dù nhỏ đến đâu.
  2. Xếp các điều đó vào bốn nhóm giác quan, cơ thể, người, nơi chốn. Nhóm nào trống thì nghĩ thêm một điều, hoặc để trống cũng được.
  3. Viết từng dòng thật cụ thể. Không viết “nghe nhạc” mà viết tên bài. Không viết “gọi bạn” mà viết tên bạn và câu sẽ nói.
  4. Thêm một dòng ở cuối: điều cần làm nếu danh sách không đủ. Tên một người sẽ nói thật mọi chuyện, và lời nhắc: nếu có ý nghĩ làm hại bản thân thì gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.
  5. Cất ở hai nơi. Một bản giấy trong ví hoặc ngăn kéo cạnh giường, một bản chụp trong điện thoại. Lúc cần, mở ra ngay được.

Sau vài tuần dùng, sửa lại: gạch dòng không giúp được, thêm dòng mới phát hiện. Danh sách là thứ sống, đổi theo bạn.

Một mẹo nhỏ: viết bằng giọng nói với chính mình, như “Loan ơi, đi tắm nước ấm trước đã”. Đọc lên lúc rối, câu có tên mình nghe như có người đang dỗ, dễ làm theo hơn một dòng gạch đầu dòng khô khan.

Chiếc hộp dịu lòng đi kèm danh sách

Một số người thấy có ích khi gom vài đồ vật vào một chiếc hộp nhỏ, để lúc rối chỉ cần mở hộp, không phải đi tìm. Có thể bỏ vào những thứ như:

  • Một gói trà hoặc gói cà phê hoà tan loại mình thích, kèm chiếc cốc quen.
  • Một tấm ảnh chụp người thân hoặc một chuyến đi đáng nhớ.
  • Vài lá thư tay, tấm thiệp người khác từng viết cho mình.
  • Một lọ dầu thơm nhỏ, chai dầu gió, hay chiếc khăn có mùi quen.
  • Một món ăn vặt nhỏ mình thích, kẹo gừng, gói bánh quy.
  • Một chiếc bút và vài tờ giấy trắng để viết ra những gì đang nghĩ.
  • Chính tờ danh sách điều giúp mình dịu lại, gấp gọn đặt trên cùng.
  • Một vật nhỏ để cầm trong tay như viên đá cuội nhặt ở biển, chuỗi hạt gỗ, quả bóng cao su bóp được; có thứ để tay bận rộn giúp nhiều người bớt bồn chồn.

Hộp không cần đẹp, một hộp bánh cũ cũng được. Với người làm việc xa nhà hay ở ký túc xá, có thể làm một bản nhỏ gọn trong túi vải để mang theo.

Nếu bạn là cha mẹ, có thể cùng con tuổi đi học làm một chiếc hộp riêng cho con. Việc cùng làm cũng là dịp để hỏi con: lúc buồn, con thấy điều gì làm con dễ chịu hơn?

Chị Loan làm ca đêm ở Bắc Ninh và tờ giấy trong ví

Chị Loan, ba mươi lăm tuổi, làm công nhân ca đêm ở một nhà máy tại Bắc Ninh, con gửi bà ngoại ở quê (ví dụ giả định). Có những buổi sáng tan ca, chị về phòng trọ thấy trống trải và bứt rứt, nhớ con đến không ngủ được. Chị hay ngồi lướt điện thoại hay ăn liền một gói bánh lớn, rồi thấy mình càng tệ.

Một hôm rảnh, chị ngồi viết tờ danh sách cho mình. Nhóm giác quan: tắm nước ấm, nghe bài hát ru mẹ chị hay hát. Nhóm cơ thể: thở ra chậm, duỗi lưng sau ca đứng máy. Nhóm người: gọi video cho con lúc con vừa đi học về, nhắn tin cho chị Thắm cùng tổ. Nhóm nơi chốn: ghế đá ở sân khu trọ có giàn hoa giấy.

Chị gấp tờ giấy để trong ví. Sáng nào thấy bứt rứt, chị mở ra, làm một hai dòng đầu. Không phải lúc nào cũng dịu ngay, nhưng phần lớn buổi sáng chị đã ngủ được mà không cần cầm điện thoại đến trưa.

Chị cũng hẹn với chị Thắm: hai người là “người mình gọi lúc khó” của nhau. Danh sách giúp chị tự đỡ mình, còn lời hẹn ấy giúp chị biết mình không đơn độc.

Những thứ không nên đưa vào danh sách

Rượu bia và chất kích thích. Có thể làm dịu tức thời nhưng thường khiến giấc ngủ chập chờn và hôm sau tâm trạng tệ hơn. Uống để bình tĩnh lại là thói quen dễ trượt thành vấn đề.

Mua sắm để giải toả. Cảm giác dễ chịu ngắn ngủi, hoá đơn ở lại lâu và dễ thành thêm một nỗi lo về tiền.

Ăn liền một lượng lớn đồ ăn. Một món ăn vặt nhỏ mình thích thì được; ăn để lấp đầy cảm xúc thường kết thúc bằng khó chịu và có lỗi.

Lướt mạng không giới hạn. Dễ cuốn bạn đi hàng giờ và lấy mất giấc ngủ. Nếu muốn có, ghi rõ “xem một video hài quen trong mười phút”.

Những việc có thể gây nguy hiểm. Lái xe nhanh cho “xả”, đi một mình đến nơi vắng vẻ lúc khuya. Lúc đang rối không phải lúc đặt mình vào chỗ thiếu an toàn.

Nhắn tin trút giận với người vừa làm mình tổn thương. Tin nhắn gửi lúc đang sôi sục thường khó rút lại. Nếu cần viết, viết ra giấy hoặc ghi chú không gửi, đợi lúc bình tĩnh hơn mới quyết định có nói gì không.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Danh sách là công cụ tự đỡ mình, không phải thứ thay thế cho người có chuyên môn. Nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi bạn phải mở danh sách gần như mỗi ngày mà vẫn không dịu được, khi những lúc rối đến dồn dập, kéo dài, khi chúng ảnh hưởng tới công việc, việc chăm con, giấc ngủ. Một chuyên gia có thể giúp bạn hoàn thiện danh sách và cùng xem điều gì nằm bên dưới những lúc chông chênh ấy.

Có thể tìm đến khoa tâm lý của bệnh viện hoặc đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín; tra số trên trang chính thức của họ, đừng dùng số lan truyền trên mạng.

Nếu lúc nào đó bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng chỉ dựa vào danh sách. Hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Viết sẵn dòng này ở cuối tờ giấy để không phải nhớ.

Nếu bạn ở cùng người thân, cho họ biết tờ danh sách cất ở đâu. Những lúc bạn khó tự mở ra, họ có thể đưa cho bạn, ngồi bên cạnh và cùng làm dòng đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Danh sách điều giúp mình dịu lại là gì?

Là tờ giấy bạn tự viết khi đang tương đối ổn, ghi những việc, người, nơi chốn và cảm giác từng giúp mình bình tĩnh hơn. Khi rối, bạn chỉ cần mở ra làm theo thay vì phải tự nghĩ trong lúc đầu óc khó suy nghĩ rõ ràng.

Nên ghi những gì vào danh sách?

Chia bốn nhóm: giác quan như tắm nước ấm, một bài hát cụ thể; cơ thể như thở chậm, duỗi vai; người có thể gọi kèm câu mở đầu; nơi chốn an toàn gần nhà. Mỗi dòng nên là điều đã từng giúp bạn ít nhất một lần.

Có nên làm hộp dịu lòng không?

Nhiều người thấy có ích. Hộp gom vài đồ vật như gói trà, tấm ảnh, lá thư cũ, lọ dầu thơm, giấy bút và chính tờ danh sách. Lúc rối chỉ cần mở hộp, không phải đi tìm. Hộp cũ đựng bánh cũng dùng được.

Mở danh sách ra mà vẫn không dịu thì làm gì?

Chuyển sang dòng cuối: liên lạc với người bạn đã hẹn trước, nói thật là mình đang không ổn. Nếu việc này lặp lại thường xuyên, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.

Danh sách có cần sửa lại không?

Có. Sau vài tuần dùng, gạch những dòng không giúp được, thêm điều mới phát hiện. Hoàn cảnh thay đổi thì những thứ làm bạn dịu lại cũng đổi, nên coi danh sách là thứ sống, sửa theo mình.

Cha mẹ có thể giúp con lập danh sách này không?

Có thể, với con đã đủ lớn để nói về cảm xúc. Hãy hỏi con lúc buồn điều gì làm con dễ chịu, để con tự chọn, đừng điền thay. Cùng làm một chiếc hộp nhỏ là dịp tốt để con biết bố mẹ luôn là người con có thể tìm đến.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138