YeuDuoi.comYếu Đuối
Ở bên người thân đang yếu lòng

Cha mẹ già hay buồn, tủi thân: con cái ở bên thế nào khi ở gần và ở xa

Cha mẹ lớn tuổi hay buồn, dễ tủi thân, hay nói "có sao đâu". Cách nhận ra, câu nói nên tránh, việc nhỏ khi ở gần và cách gọi điện khi ở xa cho ấm.

elderly Vietnamese woman watering potted plants in a small sunlit courtyard while her adult son sits nearby on a stool peeling fruit, morning light, faces not visible

Khi cha mẹ già hay buồn, dễ tủi thân, con cái giúp được nhiều nhất bằng sự có mặt đều đặn, những câu hỏi cụ thể thay vì câu hỏi chung, và cho cha mẹ một vai trò để thấy mình vẫn có ích. Người lớn tuổi thường nói giảm "có sao đâu" để con khỏi lo; vì vậy con cần để ý những thay đổi nhỏ trong ăn ngủ, đi lại, chuyện trò, và đưa cha mẹ đi khám khi nỗi buồn kéo dài hoặc đi kèm triệu chứng cơ thể.

Bài viết dành cho những người con đang sống gần hoặc ở xa cha mẹ. Nếu cha hoặc mẹ đang trong giai đoạn mất người bạn đời, nỗi buồn đó cần một cách đồng hành riêng mà trang Chấp Nhận viết kỹ hơn; ở đây tập trung vào nỗi buồn tủi hằng ngày của tuổi già: nghỉ hưu, bạn bè thưa dần, sức yếu đi, con cháu bận rộn.

Vì sao cha mẹ lớn tuổi hay buồn tủi

Tuổi già là quãng đời mất dần nhiều vai trò cùng lúc. Nghỉ hưu, không còn đồng nghiệp, không còn việc để dậy sớm. Bạn bè cùng tuổi ốm đau, chuyển về ở với con, mỗi năm gặp ít hơn. Sức khoẻ không còn như trước, đi chợ xa cũng mỏi. Con cái lớn, bận việc, về nhà vội vội vàng vàng. Mỗi chuyện đều nhỏ, nhưng cộng lại thành cảm giác mình không còn được cần đến.

Ví dụ giả định: ông Hưng, 72 tuổi, ở Quảng Ninh, nghỉ hưu đã mười năm. Hai con làm ở Hà Nội, mỗi tháng về một lần. Gần đây ông hay nói câu "Già rồi, có ai cần đâu", ăn ít đi, chiều nào cũng ngồi một mình trước hiên. Con gái gọi về hỏi "Bố có khoẻ không?", ông đáp "Khoẻ, có sao đâu". Phải đến khi người hàng xóm nhắn rằng dạo này ông không ra quán trà nữa, con gái ông mới biết bố đang buồn.

Tủi thân ở người già cũng hay đến từ những chuyện con cháu không để ý: bị gạt khỏi câu chuyện trong bữa cơm vì nói chậm, góp ý không ai nghe, bị nói "bố không biết đâu" về điện thoại, mạng xã hội. Những va chạm nhỏ lặp lại khiến cha mẹ thu mình dần.

Những dấu hiệu khó nhận ra ở người lớn tuổi

Người lớn tuổi ít khi nói thẳng "bố buồn" hay "mẹ cô đơn". Nỗi buồn thường lộ ra theo những cách khác:

  • Hay kêu mệt, đau mỏi khắp người, nhưng khám thì không thấy gì rõ ràng.
  • Ăn ít đi, bỏ bữa, không còn hứng nấu món mình thích.
  • Ngủ kém, dậy rất sớm và nằm trằn trọc, hoặc ngủ ngày nhiều.
  • Bỏ những việc từng làm đều đặn: tập thể dục buổi sáng, đi sinh hoạt hội người cao tuổi, chăm cây.
  • Hay nói những câu tự coi nhẹ mình: "già rồi vô dụng", "sống chật đất".
  • Dễ tủi, dễ giận vì chuyện nhỏ, hay nhắc chuyện con cháu không về.
  • Hay quên hơn, lơ đãng hơn trước.

Một số dấu hiệu, như đau mỏi, mệt, hay quên, cũng có thể do bệnh cơ thể. Vì vậy với người lớn tuổi, việc đưa đi khám tổng quát là bước đầu nên làm, vừa để kiểm tra sức khoẻ, vừa để bác sĩ đánh giá cả phần tinh thần. Đừng tự kết luận cha mẹ chỉ buồn hay chỉ già.

Cách tự kiểm của người con: so với sáu tháng trước, bố mẹ mình có gì khác không? Hỏi thêm anh chị em, hàng xóm, những người gặp cha mẹ thường hơn mình.

Những câu nói với cha mẹ: tránh và thay

Người lớn tuổi rất nhạy với những câu làm họ thấy mình là gánh nặng hay bị coi như trẻ con. Vài so sánh:

Câu dễ bật raCha mẹ dễ nghe thànhCâu thay
Bố cứ ở yên đấy, con làm cho.Bố vô dụng rồiBố chỉ con cách làm món này với, con làm hoài không ngon.
Mẹ không biết đâu, để con.Mẹ lạc hậuCon chỉ mẹ dùng cái này nhé, mẹ thử xem.
Già rồi buồn gì nữa.Nỗi buồn của mẹ không đángDạo này mẹ thấy trong người thế nào?
Con bận lắm, để hôm khác.Con không cần bốTối nay con bận, sáng Chủ nhật con gọi bố nói chuyện lâu nhé.
Bố lại kể chuyện cũ rồi.Đừng nói nữaChuyện hồi bố đi bộ đội ấy, bố kể lại con nghe đoạn ở Huế đi.

Chuyện cũ là cách nhiều người già giữ lại cảm giác mình từng là ai đó. Nghe một chuyện kể lại lần thứ mười có thể nhàm với con cháu, nhưng với cha mẹ, đó là lúc họ thấy mình còn được lắng nghe. Hỏi thêm một chi tiết mới trong câu chuyện cũ là cách nghe rất tử tế.

Khi ở gần: những việc nhỏ đều đặn mỗi tuần

Không cần những chuyến du lịch lớn hay món quà đắt tiền. Điều cha mẹ cần nhất thường là nhịp gặp gỡ đều đặn và đúng hẹn:

  1. Giữ một bữa cơm cố định mỗi tuần. Dù chỉ là tối thứ Sáu hay trưa Chủ nhật, giữ đều như lịch hẹn quan trọng.
  2. Đi cùng một việc thường ngày. Chở mẹ đi chợ, đi bộ cùng bố buổi sáng. Những lúc làm chung là lúc dễ chuyện trò nhất.
  3. Hỏi cụ thể. "Đêm qua bố ngủ được mấy tiếng?", "Chân mẹ đỡ đau chưa?" thay vì "Bố mẹ khoẻ không".
  4. Kéo cha mẹ vào chuyện của con cháu. Kể chuyện công việc, nhờ ông bà góp ý chuyện học của cháu. Được hỏi ý giúp cha mẹ thấy mình còn có tiếng nói.
  5. Giúp duy trì quan hệ bên ngoài. Đưa bố tới hội đồng niên, mời bạn của mẹ sang chơi. Con cái không thay được bạn bè cùng tuổi.
  6. Đi khám định kỳ cùng cha mẹ. Ngồi cùng trong buổi khám, ghi lại lời bác sĩ, nhắc lịch tái khám.

Đúng hẹn quan trọng hơn nhiều hẹn. Một lời hứa "Chủ nhật con về" mà lỡ hẹn làm cha mẹ buồn hơn là không hứa gì. Nếu buộc phải dời, gọi báo sớm và hẹn ngày cụ thể thay thế, đừng nhắn vội một dòng lúc cha mẹ đã nấu cơm chờ.

Khi ở xa: gọi điện thế nào cho ấm

Gọi theo lịch cố định. Một cuộc gọi vào giờ quen thuộc, như bảy giờ tối thứ Ba và thứ Bảy, cho cha mẹ một điều để chờ đợi. Người già thường thích sự đều đặn hơn bất ngờ.

Gọi video nếu cha mẹ quen dùng. Thấy mặt con cháu làm cuộc gọi ấm hơn hẳn. Kiên nhẫn chỉ cha mẹ cách nhận cuộc gọi, ghi lại các bước ra giấy để họ tự làm.

Kể chuyện của mình trước. Thay vì hỏi dồn, kể vài chuyện nhỏ trong tuần của bạn, rồi hỏi lại. Cha mẹ dễ chia sẻ hơn khi cuộc gọi là trò chuyện chứ không phải điểm danh.

Nhờ người ở gần để ý giúp. Một người hàng xóm thân, một người họ hàng, nhờ họ thỉnh thoảng sang chơi và báo cho bạn nếu thấy điều bất thường. Cảm ơn họ tử tế.

Đừng chỉ gọi khi có việc. Nếu cuộc gọi nào cũng chỉ là nhắc uống thuốc, hỏi tiền điện, cha mẹ sẽ thấy mình như một việc cần quản lý.

Về thăm vào những ngày không phải lễ. Một chuyến về bất chợt vào ngày thường đôi khi có ý nghĩa hơn cả dịp Tết, vì nó cho cha mẹ thấy con về vì nhớ chứ không vì phải về.

Cho cha mẹ một vai trò

Một trong những điều làm người già vui lên rõ nhất là cảm giác mình còn có ích. Con cái thương nên hay giành hết việc, vô tình lấy đi cảm giác đó.

Nên để cha mẹ dạy cháu một món ăn, kể chuyện gia đình cho cháu nghe, chăm một góc vườn, giữ một phần việc nhỏ trong nhà. Hỏi ý cha mẹ về những chuyện mà họ có kinh nghiệm: trồng cây, nấu ăn, nuôi con nhỏ, quan hệ họ hàng. Kể cả khi bạn không làm theo hết, việc hỏi đã là một sự tôn trọng.

Nếu cha mẹ còn khoẻ, khuyến khích họ tham gia các hoạt động của khu dân cư, hội người cao tuổi, lớp tập dưỡng sinh, nhóm hát. Đừng ép, nhưng có thể đưa đi vài buổi đầu để họ đỡ ngại. Câu tự hỏi dành cho bạn: tuần này mình đã nhờ bố mẹ việc gì chưa, hay chỉ làm hộ?

Chỗ hay sai là giao việc rồi chê. Mẹ nấu món cũ, con bảo mặn quá; bố sửa cái quạt, con lại gọi thợ làm lại. Nếu đã nhờ, đón nhận kết quả bằng lời cảm ơn trước. Cái quạt có thể sửa lại sau, còn cảm giác bị chê thì cha mẹ giữ lâu hơn nhiều.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Với người lớn tuổi, nên đưa đi khám sớm khi nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, khi cha mẹ ăn ít, sụt cân, mất ngủ rõ, hay quên tăng nhanh, hoặc khi những đau mỏi không rõ nguyên nhân kéo dài. Bác sĩ sẽ kiểm tra cả sức khoẻ cơ thể lẫn tinh thần; đừng tự đoán chỉ là do tuổi già.

Khi đưa đi khám, ngồi cùng cha mẹ, kể cho bác sĩ những thay đổi bạn quan sát được, vì người già hay nói giảm. Nhưng cũng để cha mẹ tự nói phần của mình, đừng nói thay hết như thể họ không có mặt.

Nếu cha mẹ có biểu hiện bất thường đột ngột như đau ngực, khó thở, nói khó, yếu một bên người, lú lẫn đột ngột, gọi cấp cứu 115 ngay.

Nếu cha mẹ nói những câu như "sống làm gì nữa", "chết cho con đỡ khổ", đừng gạt đi là nói cho có. Hỏi thẳng nhẹ nhàng xem bố mẹ có đang nghĩ đến chuyện làm hại mình không, ở bên, báo cho người thân khác, đưa đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115 khi có nguy hiểm trước mắt. Con cái cũng có thể tìm đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín, tra trên trang chính thức của nơi đó, để được hướng dẫn cách đồng hành.

Câu hỏi thường gặp

Mẹ già hay tủi thân vì chuyện nhỏ thì con nên phản ứng thế nào?

Đừng tranh cãi đúng sai. Ghi nhận cảm giác của mẹ trước: "Con hiểu, chuyện đó làm mẹ buồn." Sau đó mới nói chuyện cụ thể. Tủi thân thường là cách mẹ nói rằng mẹ cần được chú ý hơn.

Bố mẹ luôn nói không sao thì làm sao biết bố mẹ có buồn không?

Hỏi câu cụ thể về ăn, ngủ, đi lại, và để ý những thay đổi so với trước. Hỏi thêm người ở gần cha mẹ. Đưa đi khám định kỳ cũng giúp phát hiện những điều cha mẹ giấu.

Con ở xa thì bao lâu nên gọi về một lần?

Không có con số chung, nhưng lịch cố định hai ba lần mỗi tuần, mỗi lần không cần dài, thường giúp cha mẹ yên lòng hơn một cuộc gọi dài thất thường. Hỏi cha mẹ thích giờ nào.

Bố nghỉ hưu buồn chán, suốt ngày ở nhà thì giúp thế nào?

Giúp bố tìm một nhịp mới: một việc buổi sáng, một hoạt động với người cùng tuổi, một vai trò trong gia đình. Đi cùng bố vài buổi đầu. Nếu buồn kéo dài nhiều tuần, đưa bố đi khám.

Có nên đón cha mẹ lên thành phố ở cùng cho đỡ cô đơn không?

Hỏi ý cha mẹ thật kỹ. Có người vui khi ở gần con cháu, có người lại buồn hơn vì xa quê, xa bạn bè, ở căn hộ không quen ai. Có thể thử một thời gian ngắn trước khi quyết định lâu dài.

Cha mẹ hay quên và buồn thì có phải do tuổi già không?

Không nên tự kết luận. Hay quên và buồn có nhiều nguyên nhân, trong đó có những bệnh cần được bác sĩ kiểm tra. Đưa cha mẹ đi khám sớm để biết rõ và có hướng chăm sóc phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138