YeuDuoi.comYếu Đuối
Ở bên người thân đang yếu lòng

Người thân đang đi tư vấn tâm lý: gia đình hỗ trợ thế nào giữa các buổi gặp

Khi người thân bắt đầu gặp chuyên gia tâm lý, gia đình nên làm gì giữa các buổi, nên tránh hỏi gì, và làm sao đi cùng mà không giành mất quyền riêng của họ.

young Vietnamese woman waiting on a bench in a sunny tree-lined street holding two cups of iced tea, looking toward a doorway, seen from the side, warm afternoon

Khi người thân đang đi tư vấn tâm lý, việc tốt nhất gia đình làm được là giữ cho cuộc sống hằng ngày của họ vững và ấm: nhắc lịch, đưa đón nếu cần, không hỏi dò nội dung buổi gặp, không thúc ép phải khá lên nhanh. Chuyên gia lo phần chuyên môn trong buổi gặp; gia đình lo phần còn lại của tuần, nơi người thân phải sống với những điều vừa khơi ra.

Nhiều gia đình thở phào khi người thân chịu đi gặp chuyên gia, rồi hoặc buông hẳn vì nghĩ đã có người lo, hoặc can thiệp quá tay vì sốt ruột. Cả hai đều dễ làm quá trình chậm lại. Bài này đi qua vai trò của gia đình, việc nên và không nên, và cách phản ứng khi tiến triển lên xuống.

Vai trò của gia đình khác vai trò của chuyên gia

Một buổi tư vấn thường kéo dài khoảng một giờ, mỗi tuần một hay hai lần tuỳ trường hợp. Phần còn lại, người thân sống ở nhà, đi làm, đi học, ăn cơm cùng gia đình. Những gì họ nhận ra trong buổi gặp cần được thử trong đời sống thật, và gia đình là môi trường của đời sống đó.

Gia đình không cần làm nhà trị liệu thứ hai. Bạn không phải phân tích tâm lý họ, không phải ra bài tập, không cần hiểu hết các khái niệm chuyên gia dùng. Việc của bạn giản dị hơn: một mái nhà an toàn, một người để họ có thể kể nếu muốn, và sự kiên nhẫn trong những tuần chưa thấy gì thay đổi.

Ví dụ giả định: chị Thảo ở Khánh Hoà bắt đầu gặp chuyên gia tâm lý vì những đợt buồn kéo dài sau khi sinh con thứ hai. Chồng chị, anh Lực, lúc đầu hỏi sau mỗi buổi: "Hôm nay nói gì? Chuyên gia bảo sao?" Chị Thảo thấy như bị kiểm tra bài. Sau khi đổi sang câu "Hôm nay em mệt không, có muốn anh trông con để em nằm một lúc không?", chị lại chủ động kể nhiều hơn. Anh Lực không biết nội dung từng buổi, nhưng chị biết anh đứng sau mình.

Những việc nên làm giữa các buổi gặp

Đây là những việc nhỏ, không đòi hỏi kiến thức chuyên môn, nhưng có ích thật:

  • Giữ lịch giúp nếu họ muốn. Hỏi trước: "Em có muốn anh nhắc lịch hẹn không?" Một số người thích tự quản lý, một số người khi đang mệt lại rất cần ai đó nhắc.
  • Lo phần hậu cần. Đưa đón, trông con, sắp xếp việc nhà để họ đi được đúng giờ mà không phải chạy vội.
  • Để ý giấc ngủ, bữa ăn. Nhắc ăn đúng bữa, cùng đi bộ buổi tối, tắt đèn sớm hơn. Cơ thể khoẻ hơn thì việc gì làm trong buổi tư vấn cũng dễ thấm hơn.
  • Ghi nhận nỗ lực, không chỉ kết quả. "Em giữ lịch được ba tuần rồi đấy" là câu có ích hơn "Sao vẫn chưa thấy khá hơn".
  • Tôn trọng việc họ làm bài tập. Nếu chuyên gia gợi ý họ viết nhật ký, tập thở, đi bộ, cứ để họ tự làm theo cách của mình, đừng kiểm tra hay chấm.
  • Hỏi họ muốn gia đình làm gì. Câu "Nhà mình làm gì thì giúp em được nhiều nhất?" thường cho ra những câu trả lời bất ngờ và dễ làm.

Không cần làm tất cả. Chọn hai ba việc phù hợp với nhà mình và giữ đều, có tác dụng hơn làm thật nhiều trong tuần đầu rồi bỏ. Cách tự kiểm đơn giản: cuối tuần, hỏi người thân một câu "Tuần này nhà mình có gì làm em thấy dễ chịu hơn không?" rồi giữ lại việc đó.

Những điều nên tránh dù xuất phát từ lo lắng

Hỏi dò nội dung buổi tư vấn. Những gì nói trong phòng tư vấn thuộc về người thân. Họ kể bao nhiêu là quyền của họ. Hỏi dò làm họ thấy mất chỗ riêng, có khi còn dè dặt cả trong buổi gặp vì biết về nhà sẽ bị hỏi.

Tự liên lạc với chuyên gia sau lưng họ. Nếu bạn có điều cần chia sẻ, hỏi người thân trước, hoặc cùng họ đến một buổi có mời gia đình. Liên lạc riêng dễ làm mất lòng tin, cả với bạn lẫn với chuyên gia.

Bình phẩm chuyên gia hay phương pháp. "Nói chuyện thì giải quyết được gì", "Người đó còn trẻ biết gì" dễ làm người thân nghi ngờ con đường họ vừa dám bước vào. Nếu bạn thật sự lo về chất lượng, nói riêng với họ một cách cụ thể.

Đặt hạn chót. "Đi mấy tháng rồi mà vẫn thế" tạo áp lực không cần thiết. Quá trình mỗi người một khác, không ai hứa được thời gian.

Dùng chuyện tư vấn để thắng tranh cãi. Câu "Thế chuyên gia không dạy em bình tĩnh à?" giữa lúc cãi nhau là một trong những câu làm tổn thương nhất. Giữ chuyện trị liệu ngoài các cuộc cãi vã.

Tiến triển lên xuống và cách phản ứng

Quá trình tư vấn hiếm khi đi thẳng. Bảng dưới gợi ý cách nhìn một số thay đổi hay gặp. Đây là quan sát chung, không thay ý kiến của chuyên gia đang theo dõi họ:

Bạn thấyCó thể làGia đình làm gì
Sau buổi gặp họ mệt, buồn hơnVừa chạm tới chuyện khóĐể họ nghỉ, đừng hỏi dồn, chuẩn bị bữa nhẹ
Họ bắt đầu nói "không" nhiều hơnĐang tập đặt ranh giớiBớt phản ứng gay gắt, hỏi lại nhẹ nhàng
Có tuần rất ổn rồi lại chùng xuốngLên xuống là bình thườngKhông kết luận "lại hỏng rồi", giữ nhịp sống đều
Họ kể lại chuyện cũ trong nhàĐang nhìn lại quá khứNghe trước, đừng vội thanh minh hay cãi
Họ muốn bỏ dởMệt, nản, hoặc chưa hợp ngườiHỏi lý do, gợi ý nói thẳng với chuyên gia

Nếu thay đổi theo hướng đáng lo, như thu mình hẳn, nói về cái chết, bỏ ăn bỏ ngủ, thì đó không còn là lên xuống bình thường: cần báo chuyên gia sớm hơn lịch hẹn hoặc tìm cấp cứu như mục cuối bài.

Đi cùng tới buổi hẹn mà không lấn lướt

Nhiều người thấy đỡ hơn khi có người đi cùng, nhất là vài buổi đầu. Đi cùng cũng có cách:

  1. Hỏi trước có muốn mình đi cùng không. Đừng mặc định. Có người cần đưa tận cửa, có người chỉ cần chở tới đầu đường.
  2. Ngồi chờ ở ngoài. Trừ khi chuyên gia và người thân mời, bạn không vào phòng tư vấn.
  3. Không hỏi ngay khi họ bước ra. Đưa chai nước, hỏi "Mình về luôn hay đi đâu ăn gì đã?" Để họ tự quyết có kể hay không.
  4. Chuẩn bị một khoảng trống sau buổi. Đừng xếp ngay việc lớn, đám tiệc hay chuyện bàn bạc nặng nề vào tối hôm đó.
  5. Nhận lời mời tham gia nếu có. Đôi khi chuyên gia mời gia đình vào một buổi chung. Đến với thái độ nghe, không với thái độ thanh minh.

Đi cùng là một cách nói không lời: chuyện này không phải là điều đáng xấu hổ, và em không đi một mình.

Nếu bạn không đi cùng được vì bận việc hay ở xa, một tin nhắn trước giờ hẹn kiểu "Chiều nay em đi gặp chuyên gia hả, anh nghĩ tới em" và một tin sau giờ hẹn kiểu "Về nhà nghỉ đi nhé, không cần trả lời anh" cũng là một cách có mặt. Tránh nhắn hỏi "Hôm nay thế nào rồi, kể anh nghe" ngay khi họ vừa ra khỏi phòng.

Khi người thân muốn bỏ dở

Muốn bỏ giữa chừng là chuyện hay gặp. Có thể vì mệt, vì chạm tới chuyện đau, vì thấy chưa hợp với người tư vấn, hoặc vì chi phí, thời gian. Thay vì can ngay "không được bỏ", hỏi: "Em thấy chỗ nào không ổn?" Lắng nghe lý do giúp bạn biết vấn đề nằm ở đâu.

Nếu vấn đề là chưa hợp người, đó là lý do chính đáng; nhiều người phải thử hơn một chuyên gia mới tìm được người phù hợp. Gợi ý họ nói thẳng điều đó trong buổi gặp tới, hoặc cùng họ tìm một nơi uy tín khác. Nếu vấn đề là mệt vì đang chạm chuyện khó, có thể khuyến khích họ báo cho chuyên gia để điều chỉnh nhịp.

Nếu vấn đề là chi phí hay thời gian, cả nhà có thể ngồi lại tính cách sắp xếp: ai đưa đón, ai trông con, bớt khoản nào. Đừng để chuyện tiền thành lý do để người thân cảm thấy mình là gánh nặng; nói về nó như việc chung của gia đình.

Câu tự hỏi dành cho bạn: mình muốn người thân tiếp tục vì họ cần, hay vì mình muốn yên tâm? Nếu người thân đã khá lên rõ và cùng chuyên gia quyết định dừng, đó là kết thúc tốt, không phải bỏ dở.

Khi nào cần tìm thêm hỗ trợ chuyên môn hoặc cấp cứu

Có những lúc gia đình không nên chờ tới buổi hẹn tiếp theo. Liên hệ sớm với chuyên gia đang theo dõi người thân hoặc đưa họ đi khám khi: họ thu mình hẳn nhiều ngày, bỏ ăn bỏ ngủ, nói những điều rất tuyệt vọng, hoặc có hành vi thay đổi đột ngột khiến bạn lo.

Nếu người thân nói tới chuyện muốn chết hoặc làm hại bản thân, không để họ một mình, nói với một người tin cậy khác, đưa họ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115 khi nguy hiểm trước mắt. Có người đe doạ an toàn của họ thì gọi 113. Giúp đỡ kịp thời có tác dụng thật.

Chính gia đình cũng có thể cần hỗ trợ. Sống cạnh người đang trải qua khó khăn tâm lý mệt hơn nhiều người nghĩ: bạn lo, bạn chờ, bạn kìm lời mỗi ngày. Nếu bạn thấy mình cáu gắt thường xuyên, mất ngủ, hay khóc một mình, đó là lúc bạn cũng cần được nghe. Bạn có thể tìm đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín, tra trên trang chính thức của nơi đó, cho chính mình. Một gia đình có người chăm sóc vững vàng là chỗ dựa tốt hơn một gia đình có người chăm sóc đang gãy dần.

Câu hỏi thường gặp

Có nên hỏi người thân hôm nay tư vấn những gì không?

Hỏi chung về cảm giác thì được, như "Hôm nay em thấy thế nào?". Không nên hỏi chi tiết nội dung. Nếu họ muốn kể, họ sẽ kể; nếu không, đó là quyền riêng cần tôn trọng.

Gia đình có được gặp chuyên gia của người thân không?

Có thể, nếu người thân đồng ý và chuyên gia thấy phù hợp. Thông thường chuyên gia giữ bí mật nội dung, nên đừng ngạc nhiên khi họ không kể cho bạn những gì người thân đã nói.

Sau mấy buổi mà người thân có vẻ buồn hơn thì có phải đi sai hướng không?

Không hẳn. Chạm tới chuyện khó có thể làm người ta mệt và buồn hơn một thời gian. Nếu kéo dài hoặc có dấu hiệu nguy hiểm, nhắc họ báo chuyên gia hoặc liên hệ sớm hơn lịch hẹn.

Có nên đọc thêm sách để hiểu người thân hơn không?

Đọc để hiểu chung thì tốt, nhưng đừng dùng kiến thức đó để phân tích hay dán nhãn người thân. Điều họ cần từ gia đình là sự ấm áp và ổn định hơn là một chuyên gia nghiệp dư.

Người thân không muốn gia đình biết mình đi tư vấn thì sao?

Tôn trọng mong muốn đó. Nếu bạn tình cờ biết, chỉ cần nói nhẹ: "Anh biết rồi, anh ủng hộ em, em không cần kể gì nếu không muốn." Đừng lan truyền cho người khác trong họ hàng.

Chi phí tư vấn lâu dài làm cả nhà căng thẳng thì nói thế nào?

Nói chuyện thẳng thắn vào lúc bình tĩnh, tránh nói giữa lúc cãi nhau. Có thể cùng người thân hỏi chuyên gia về nhịp hẹn phù hợp, hoặc tìm thêm các dịch vụ của bệnh viện, tổ chức uy tín.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138