YeuDuoi.comYếu Đuối
Kiệt sức

Vừa học vừa làm bị kiệt sức: xếp lại tuần, bớt việc nào trước và nói với ai

Sáng lên giảng đường, tối làm ca, đêm ôn bài: cách tính lại tuần của mình, chọn việc bớt trước, câu nói với chỗ làm, thầy cô, gia đình khi đã quá tải.

Vietnamese university student in a cafe apron sitting on the back steps of a small shop at night, backpack beside him, looking at the quiet street, warm lamp light, medium shot

Vừa học vừa làm dễ kiệt sức vì bạn đang gánh hai lịch, mỗi lịch đòi trọn sức, mà ngày chỉ có hai mươi bốn giờ; cách ra là tính lại xem giờ của mình thật sự đi đâu, bớt trước những việc tốn sức mà ít giá trị, rồi nói sớm với chỗ làm, thầy cô và gia đình. Cố thêm khi đã cạn thường làm cả hai bên cùng hỏng: điểm tụt mà việc cũng sai.

Bài này dành cho sinh viên làm thêm, người đi làm học thêm văn bằng hai hay học buổi tối, và cả học sinh lớn phụ việc nhà buôn bán. Bạn sẽ có một bảng tính tuần, cách chọn việc bớt trước, những câu mẫu để nói với người liên quan, và các dấu hiệu cho thấy đã tới lúc tìm người giúp.

Vì sao vừa học vừa làm cạn sức nhanh hơn bạn nghĩ

Học và làm đều đòi sự tập trung, nhưng khác kiểu. Đi làm ca ở quán, ở cửa hàng hay giao hàng mỏi chân, mỏi người, phải tươi cười với khách. Ngồi học thì cần đầu óc tỉnh để hiểu bài mới. Sau tám tiếng đứng quầy, việc mở sách lúc mười giờ đêm khó hơn nhiều so với lúc sáng sớm, dù thời gian ngồi bàn là như nhau.

Lịch học và lịch làm cũng hiếm khi khớp nhau. Tuần thi giữa kỳ thường trùng mùa đông khách. Giờ học bù rơi vào ca trực. Bạn phải xin đổi ca, mượn vở bạn, và mỗi lần xoay xở như thế lại tốn thêm một chút sức không ai thấy.

Phía sau còn có áp lực tiền bạc: tiền học, tiền trọ, có khi gửi về nhà. Vì cần tiền, nhiều người không dám bớt ca dù đã quá mệt, và vì sợ bị coi là kém, họ cũng không dám nói với thầy cô. Kết quả là gánh cả hai, im lặng, cho tới lúc ốm hoặc trượt môn.

Tính lại tuần của bạn: giờ thật đang đi đâu

Lấy một tờ giấy, ghi lại một tuần bình thường theo bảng dưới. Đừng ghi theo lịch dự định, hãy ghi theo những gì thật sự đã xảy ra tuần trước:

Nhóm giờVí dụ cách ghiCâu tự hỏi
Giờ trên lớpSáng thứ Hai tới thứ Sáu, ba mươi tiếngCó buổi nào mình ngồi mà không nghe được gì không?
Giờ làmNăm ca tối, mỗi ca năm tiếngCa nào mệt nhất, ca nào thu nhập cao nhất?
Giờ đi lạiXe buýt hai chiều, khoảng mười tiếng mỗi tuầnCó chỗ nào gộp được hoặc rút ngắn được?
Giờ tự họcBa tối, mỗi tối một tiếngMình học thật hay ngồi gật gù?
Giờ ngủTrung bình năm tiếng mỗi đêmĐêm nào ngủ trọn, đêm nào bị cắt?
Giờ không phải làm gìGần như không cóLần cuối mình nghỉ trọn nửa ngày là khi nào?

Nhiều người làm xong bảng này mới thấy tổng giờ đã vượt xa sức một người. Chuyện mệt không phải do bạn kém tổ chức, mà do lịch quá đầy. Nhìn ra điều đó giúp bạn bớt tự trách và có căn cứ để bớt việc.

Chuyện của Minh ở Đà Nẵng

Minh, hai mươi tuổi, sinh viên năm ba ngành công nghệ thông tin ở Đà Nẵng (ví dụ giả định). Nhà ở Quảng Ngãi, bố mẹ làm nông, nên từ năm nhất Minh đã đi làm phục vụ ở một quán cà phê để tự lo tiền trọ. Năm ba, Minh nhận thêm việc giao đồ ăn buổi tối vì em gái chuẩn bị vào đại học.

Tới giữa kỳ, Minh ngủ khoảng bốn, năm tiếng mỗi đêm. Cậu bắt đầu ngủ gật trên lớp, có hôm suýt ngủ gật khi đang chạy xe giao hàng lúc mười một giờ đêm. Điểm giữa kỳ hai môn chuyên ngành tụt hẳn. Minh không kể với ai, vì nghĩ ai cũng vậy, mình than là yếu.

Người nhận ra là bạn cùng phòng. Cậu bạn ngồi cùng Minh ghi lại một tuần theo kiểu bảng ở trên. Nhìn tờ giấy, Minh thấy việc giao hàng buổi tối chỉ thêm một phần ba thu nhập nhưng lấy gần hết giấc ngủ. Minh bỏ việc giao hàng, xin quán thêm một ca sáng Chủ nhật, và hỏi phòng công tác sinh viên về học bổng hỗ trợ. Thu nhập giảm một ít, nhưng Minh ngủ được sáu, bảy tiếng và qua được kỳ thi. Bài học của Minh không phải "đừng đi làm thêm", mà là nhìn rõ việc nào đang đổi sức khoẻ lấy rất ít tiền.

Bớt việc nào trước: ba câu để chọn

Việc nào tốn sức nhiều mà mang lại ít? Ví dụ ca làm khuya ít khách, thu nhập không hơn ca chiều mà khiến bạn ngủ muộn. Hoặc môn tự chọn có thể học vào kỳ sau. Bớt những việc ở góc này trước, bạn mất ít mà được nhiều sức.

Việc nào bỏ thì có hậu quả không gỡ lại được? Ví dụ một môn bắt buộc mà trượt là phải học lại cả năm, hoặc một công việc khó tìm lại. Những việc này nên giữ, và dồn sức cho chúng.

Việc nào đang làm vì ngại nói không? Nhận thêm ca thay đồng nghiệp, ôm phần việc nhóm của bạn khác, làm hộ việc nhà buôn bán cho người thân mà không ai bảo. Đây thường là những việc dễ bớt nhất nếu bạn dám mở lời.

Việc nào có thể đổi hình thức thay vì bỏ? Chuyển ca đêm sang ca cuối tuần, đổi việc đứng cả ca sang việc có thể ngồi, học nhóm thay vì tự học một mình để đỡ tốn giờ. Có những thứ không cần cắt, chỉ cần sắp lại.

Nói với ai và nói câu gì

Với quản lý chỗ làm. Nói trước kỳ thi ít nhất hai tuần: "Anh/chị ơi, em có kỳ thi từ ngày mười tới hai mươi. Em xin giảm còn ba ca trong hai tuần đó, sau đó em quay lại năm ca như cũ." Đề nghị có giờ cụ thể và có ngày quay lại, quản lý dễ sắp xếp hơn.

Với giảng viên hoặc cố vấn học tập. Nhiều sinh viên nghĩ thầy cô không quan tâm, nhưng thường thì không phải vậy. Câu mẫu: "Em đang vừa học vừa làm để trang trải, tuần này em không kịp nộp bài, em có thể nộp muộn hai ngày được không ạ?" Nói trước hạn tốt hơn nhiều so với giải thích sau khi đã trễ.

Với gia đình. Gia đình hay chỉ thấy bạn đi làm có tiền và nghĩ mọi chuyện ổn. Hãy kể cụ thể: "Con đang ngủ có năm tiếng mỗi đêm, con muốn bớt một ca để học, tháng này con gửi về ít hơn được không." Nói thật về cái mệt giúp người nhà hiểu và bớt kỳ vọng.

Với một người bạn cùng hoàn cảnh. Tìm một người cũng vừa học vừa làm để đổi vở, nhắc lịch thi, thay nhau giữ chỗ. Có người hiểu mình đang trải qua điều gì làm cái mệt nhẹ đi nhiều.

Xếp lại tuần trong một buổi tối

Sau khi có bảng giờ thật và đã chọn việc bớt, dành một buổi tối, khoảng một tiếng, để xếp lại tuần tới. Làm từng bước:

  1. Ghi vào lịch những thứ cố định không đổi được trước: giờ học bắt buộc, lịch thi, ca làm đã nhận.
  2. Ghi tiếp giờ ngủ như một cuộc hẹn, ít nhất bảy tiếng mỗi đêm. Đừng để giấc ngủ là phần thừa ra sau cùng.
  3. Đặt giờ tự học vào lúc đầu óc tỉnh nhất, thường là buổi sáng hoặc ngay sau giờ học trên lớp, không phải sau ca làm.
  4. Để trống ít nhất một nửa ngày trong tuần, không học, không làm. Đây là chỗ để tuần lệch lịch vẫn còn đường lùi.
  5. Cuối tuần, đánh dấu những gì đã làm theo lịch, những gì bị lệch, rồi sửa lịch tuần sau.

Lịch đầu tiên thường không đúng ngay. Đừng coi việc lệch lịch là thất bại, hãy coi đó là thông tin: chỗ nào hay bị lệch là chỗ đang quá tải. Sau ba, bốn tuần sửa, phần lớn mọi người có được một nhịp chịu được.

Nếu xếp kiểu gì cũng không đủ giờ ngủ, đó là tín hiệu rõ ràng rằng tổng việc đang nhiều hơn sức một người, và cần bớt thêm chứ không phải xếp khéo hơn.

Dấu hiệu bạn đang đi quá giới hạn

Những dấu hiệu này không phải để tự chẩn đoán, mà để bạn biết khi nào cần dừng lại xếp lịch, hoặc tìm người giúp:

  • Ngủ gật trên lớp gần như mọi buổi, hoặc ngủ gật khi đang đi xe máy, điều này nguy hiểm và cần bớt việc ngay.
  • Đọc lại một trang sách nhiều lần mà không nhớ được gì.
  • Ăn một bữa mỗi ngày, hoặc toàn ăn vội đồ tiện lợi.
  • Cáu với khách, với bạn cùng phòng vì chuyện nhỏ, sau đó thấy rất tệ về bản thân.
  • Ốm vặt liên tục, cảm cúm không dứt.
  • Thấy mọi cố gắng đều vô ích, nghĩ tới chuyện bỏ học nhiều lần trong tuần.

Nếu bạn có từ ba dấu hiệu trở lên kéo dài hơn hai tuần, đó là lúc dừng lại tính lại tuần như ở bảng trên, chứ không phải lúc cố thêm. Riêng chuyện ngủ gật khi đi xe, đừng đợi: hôm đó hãy nghỉ ca hoặc đi nhờ, an toàn đặt lên trước.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nhiều trường có phòng tư vấn tâm lý hoặc bộ phận công tác sinh viên, và đây là nơi bạn có thể tới khi thấy cái mệt kéo dài, khó ngủ, khó ăn, hoặc nỗi buồn và lo âu ở lại gần như cả ngày. Hãy gặp bác sĩ nếu bạn sút cân, đau đầu thường xuyên, hoặc có những triệu chứng cơ thể làm bạn lo, như đau ngực hay khó thở thì cần đi khám ngay.

Nếu có lúc bạn thấy mọi thứ quá sức tới mức nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, đừng giữ một mình: nói ngay với một người tin cậy, người thân, bạn bè hoặc thầy cô, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Khó khăn này có thể đi qua với sự giúp đỡ đúng, và rất nhiều sinh viên đã từng như vậy rồi khá lên.

Bạn cũng có thể tìm đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện hoặc tổ chức uy tín, tra số trên trang chính thức của họ. Còn nếu điều đang làm bạn mệt là áp lực tiền bạc, hãy hỏi phòng công tác sinh viên về học bổng, miễn giảm học phí, những chỗ đó có thể giúp bạn bớt một ca làm.

Câu hỏi thường gặp

Sinh viên nên làm thêm bao nhiêu giờ một tuần?

Không có con số chung cho mọi người, vì còn tuỳ lịch học, sức khoẻ và quãng đường đi lại. Một cách kiểm là xem bạn có ngủ đủ và theo kịp bài không; nếu không, số giờ đó đã quá sức với bạn.

Xin quản lý bớt ca có bị đuổi việc không?

Phần lớn quản lý quen với nhân viên là sinh viên và có mùa thi. Nói trước, nói rõ thời gian bớt và ngày quay lại sẽ dễ được đồng ý. Nếu chỗ làm không chấp nhận bất kỳ điều chỉnh nào, đó là thông tin để bạn cân nhắc lâu dài.

Thầy cô có cho nộp bài muộn nếu mình đi làm thêm không?

Tuỳ quy định của từng môn và từng trường. Hỏi trước hạn và nói thật hoàn cảnh là cách có cơ hội nhất. Nếu không được, ít nhất bạn biết để dồn sức đúng chỗ.

Học văn bằng hai buổi tối mà luôn buồn ngủ thì làm sao?

Ăn nhẹ trước giờ học, ngồi gần bảng, đứng dậy đi lại giờ giải lao. Nếu vẫn không đỡ, hãy xem lại cả tuần: có thể bạn đang thiếu ngủ cả tuần chứ không riêng buổi tối đó.

Có nên bảo lưu một kỳ khi quá mệt không?

Đây là quyết định lớn, nên bàn với cố vấn học tập và gia đình, và tìm hiểu quy định bảo lưu của trường. Đừng quyết trong một đêm mệt nhất. Hãy thử bớt việc vài tuần trước rồi xem lại.

Làm sao biết mình chỉ mệt hay đã kiệt sức?

Mệt thường thì nghỉ một ngày là đỡ. Nếu nghỉ rồi vẫn nặng, thấy mọi việc vô nghĩa, tự trách nhiều và kéo dài vài tuần, hãy coi đó là dấu hiệu cần giảm tải và tìm người nói chuyện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138