Tim đập nhanh, hồi hộp bất chợt có thể đến từ lo lắng, căng thẳng, thiếu ngủ hay cà phê, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của vấn đề tim mạch hay sức khoẻ khác. Vì vậy điều đầu tiên không phải là tự kết luận "chắc tại mình lo", mà là biết dấu hiệu nào phải gọi cấp cứu 115 ngay và dấu hiệu nào cần đi khám sớm. Chỉ khi bác sĩ đã kiểm tra và loại trừ nguyên nhân khác, các cách dịu lại tại nhà mới là lựa chọn phù hợp.
Bài này không chẩn đoán và không thay thế bác sĩ. Nó giúp bạn có một bảng phân biệt rõ ràng để hành động đúng lúc, hiểu ở mức chung vì sao cơ thể phản ứng mạnh khi lo, có các bước dịu lại trong cơn sau khi đã được khám, biết những thứ hay làm tim đập nhanh thêm, và cách ghi lại các cơn để buổi khám có ích hơn.
Dấu hiệu phải gọi cấp cứu 115 ngay
Không chờ xem có tự hết không, không tự lái xe đi viện. Gọi 115 hoặc nhờ người gần nhất gọi ngay khi tim đập nhanh hay hồi hộp đi kèm một trong các dấu hiệu sau:
- Đau, tức, nặng hay bóp nghẹt ở ngực, nhất là khi lan ra cánh tay, vai, cổ, hàm hoặc lưng.
- Khó thở nhiều, thở không ra hơi kể cả khi đã ngồi nghỉ.
- Ngất, choáng váng như sắp ngất, hoặc lơ mơ, lú lẫn.
- Vã mồ hôi lạnh, da tái, buồn nôn kèm khó chịu ở ngực.
- Tê hoặc yếu một bên mặt, tay, chân; méo miệng; nói khó; nhìn mờ đột ngột.
- Tim đập rất nhanh hoặc rất loạn kéo dài, không dịu đi khi nghỉ ngơi.
- Bất kỳ cơn nào ở người đã biết có bệnh tim, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai mà thấy khác hẳn mọi khi.
Nếu không chắc, cứ coi là cần cấp cứu. Đi khám mà hoá ra không sao vẫn tốt hơn nhiều lần so với chờ đợi một dấu hiệu nguy hiểm thật. Nhân viên y tế không trách ai gọi vì lo lắng; họ thà kiểm tra một người khoẻ còn hơn bỏ sót một người bệnh. Người ở cùng nhà nên biết danh sách dấu hiệu này, vì trong cơn, người bị thường khó tự quyết định. Trong lúc chờ xe cấp cứu, để người bệnh ngồi hoặc nằm nghỉ ở tư thế dễ chịu, nới lỏng quần áo và ở bên cạnh họ.
Khi nào gọi 115, khi nào đi khám sớm, khi nào có thể tự dịu
Bảng dưới đây giúp bạn xếp tình huống của mình vào đúng mức. Khi phân vân giữa hai mức, chọn mức cao hơn.
| Tình huống | Nên làm gì |
|---|---|
| Hồi hộp kèm đau ngực, khó thở nhiều, ngất, yếu liệt, vã mồ hôi lạnh | Gọi 115 ngay |
| Lần đầu tiên bị hồi hộp, tim đập nhanh không rõ lý do, dù đã tự hết | Đi khám trong vài ngày tới, kể rõ cho bác sĩ |
| Cơn hồi hộp lặp lại nhiều lần, ngày càng dày hoặc kéo dài hơn | Đi khám sớm, mang theo ghi chép các cơn |
| Tim đập nhanh khi đang nghỉ, khi nằm ngủ, kèm sụt cân, run tay, mệt kéo dài | Đi khám sớm để kiểm tra các nguyên nhân sức khoẻ khác |
| Đã được bác sĩ khám, nói tim bình thường; cơn đến khi căng thẳng và tự dịu | Có thể dùng các bước dịu lại bên dưới; vẫn tái khám nếu cơn đổi khác |
Dòng cuối là dòng duy nhất mà các cách tự làm tại nhà là lựa chọn chính. Ngay cả ở dòng này, nếu cơn đến kèm dấu hiệu mới như đau ngực hay ngất, bạn quay về dòng đầu tiên. Chị Lan, 35 tuổi, nhân viên văn phòng ở Khánh Hoà, từng bị cơn hồi hộp đầu tiên lúc đang họp. Chị nghĩ do cà phê nên bỏ qua. Ba tuần sau, khi kể với bác sĩ, chị được đo điện tim, làm xét nghiệm và yên tâm rằng tim bình thường. Chính sự yên tâm đó giúp những cơn sau của chị dịu nhanh hơn hẳn.
Cơ thể phản ứng thế nào khi lo lắng, nói ở mức chung
Khi bạn lo hay sợ, cơ thể bật chế độ "sẵn sàng đối phó": tim đập nhanh và mạnh hơn để bơm máu, hơi thở nhanh và nông, cơ bắp căng lên, tay chân có thể lạnh hoặc run. Đây là phản ứng tự nhiên được hình thành để giúp con người chạy trốn hay chống lại nguy hiểm. Vấn đề là cơ thể không phân biệt được một con thú dữ với một email từ sếp lúc mười giờ đêm.
Khi cảm thấy tim đập mạnh, nhiều người càng sợ hơn, nghĩ "có chuyện gì với tim mình", và nỗi sợ ấy lại làm tim đập nhanh thêm. Vòng lặp này có thể khiến một cơn hồi hộp kéo dài hơn và đáng sợ hơn mức cần thiết. Hiểu được vòng lặp giúp bạn bớt hoảng, nhưng chỉ khi bác sĩ đã xác nhận tim bạn ổn.
Cần nói rõ: không phải mọi cơn tim đập nhanh đều do lo lắng. Các vấn đề về nhịp tim, tuyến giáp, thiếu máu, tác dụng của một số chất và nhiều nguyên nhân khác cũng gây ra cảm giác tương tự. Chỉ bác sĩ mới phân biệt được, bằng thăm khám và xét nghiệm. Bài này không giúp bạn tự phân biệt; nó chỉ giúp bạn biết khi nào cần đi.
Các bước dịu lại trong cơn, khi bác sĩ đã kiểm tra
Áp dụng khi bạn đã được khám và bác sĩ nói tim không có vấn đề, cơn đến không kèm dấu hiệu nguy hiểm nào ở trên:
- Ngừng việc đang làm, ngồi xuống chỗ an toàn, hai chân đặt phẳng trên sàn.
- Thở ra chậm và dài hơn hít vào: hít vào nhẹ qua mũi khoảng bốn nhịp đếm, thở ra từ từ qua miệng khoảng sáu nhịp. Lặp lại vài phút, không cố hít thật sâu.
- Nói thầm với mình: "Đây là cơn mình đã gặp, bác sĩ đã kiểm tra, nó sẽ dịu dần."
- Đưa chú ý ra ngoài: gọi tên năm thứ nhìn thấy, bốn thứ chạm được, ba âm thanh nghe được.
- Khi nhịp đã chậm lại, uống vài ngụm nước, đứng dậy đi lại nhẹ trong phòng.
- Sau cơn, ghi lại thời gian, hoàn cảnh, việc vừa ăn uống, để nhận ra quy luật.
Không cần làm đúng từng con số. Điều cốt lõi là thở ra dài, và đưa sự chú ý ra khỏi nhịp tim. Đếm mạch liên tục trong cơn thường làm bạn lo thêm. Nếu cơn kéo dài bất thường so với mọi lần, hoặc có dấu hiệu nào khác lạ, đừng cố tự xử lý, hãy gọi 115.
Những thứ hay làm tim đập nhanh thêm
Cà phê, trà đặc, nước tăng lực. Huy, 19 tuổi, sinh viên ở Hà Nội, mùa thi uống ba ly cà phê mỗi ngày kèm nước tăng lực, rồi lo vì tim đập thình thịch lúc nửa đêm. Giảm dần chất kích thích, không bỏ đột ngột, thường giúp ích rõ.
Thiếu ngủ kéo dài. Cơ thể thiếu ngủ phản ứng mạnh hơn với căng thẳng, nên cùng một chuyện mà ngày thiếu ngủ tim đập dữ hơn.
Bỏ bữa, nhịn đói lâu. Đói làm nhiều người run, vã mồ hôi, hồi hộp. Ăn đúng bữa là việc nhỏ nhưng có tác dụng.
Thuốc lá và rượu bia. Cả hai đều ảnh hưởng đến nhịp tim. Rượu có thể làm dễ ngủ lúc đầu nhưng khiến tim đập nhanh khi tỉnh giữa đêm.
Tra cứu triệu chứng trên mạng giữa cơn. Đọc những bài viết về bệnh nặng khi đang hồi hộp gần như chắc chắn làm cơn tệ hơn. Ghi lại để hỏi bác sĩ thay vì tìm câu trả lời lúc đó.
Tự dùng thuốc hoặc thực phẩm "an thần". Đừng tự mua hay dùng thuốc của người khác để làm chậm nhịp tim. Mọi loại thuốc cần bác sĩ chỉ định. Các loại trà, viên uống được quảng cáo là giúp tim êm cũng không thay được việc đi khám để biết nguyên nhân.
Ghi lại các cơn để buổi khám có ích hơn
Bác sĩ thường không gặp đúng lúc bạn đang bị. Một bản ghi chép ngắn giúp họ hiểu rõ hơn rất nhiều. Mỗi khi có cơn, ghi lại:
- Ngày, giờ bắt đầu và kéo dài khoảng bao lâu.
- Bạn đang làm gì: ngồi, nằm, đi lại, vừa leo cầu thang, vừa cãi nhau.
- Cảm giác cụ thể: tim đập nhanh đều, đập loạn, hẫng nhịp, đập mạnh.
- Có kèm theo gì không: chóng mặt, khó thở, đau ngực, vã mồ hôi.
- Trong vài giờ trước đó bạn ăn uống gì, có uống cà phê, rượu, thuốc gì không.
- Cơn hết như thế nào: tự hết, hết sau khi nghỉ, hay sau khi làm gì đó.
Nếu có người ở cạnh, nhờ họ đếm giúp nhịp tim trong một phút hoặc ghi lại điều họ quan sát được. Mang ghi chép này đến buổi khám cùng danh sách thuốc bạn đang dùng. Chỉ cần vài dòng mỗi lần, không cần viết dài, nhưng giữ đều trong vài tuần sẽ cho thấy quy luật mà bạn và bác sĩ khó thấy nếu chỉ nhớ lại.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Về thể chất, nhắc lại một lần nữa: mọi cơn hồi hộp kèm đau ngực, khó thở nhiều, ngất, yếu liệt cần gọi 115 ngay; cơn đầu tiên hay cơn lặp lại cần đi khám bác sĩ. Đừng để nỗi ngại đi viện hay sợ bị cho là "làm quá" giữ bạn ở nhà.
Về tinh thần, khi bác sĩ đã nói tim bình thường mà các cơn vẫn thường xuyên đến, khiến bạn sợ ra ngoài, né những chỗ đông người, lo lắng chờ cơn tiếp theo, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên về sức khoẻ tinh thần. Có những cách trò chuyện và luyện tập được nghiên cứu nhiều giúp giảm các cơn này. Đây không phải chuyện "tự cố gắng là hết"; có người hướng dẫn thì tiến bộ nhanh và vững hơn.
Nếu những cơn sợ hãi đi kèm ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người bạn tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115. Đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín cũng là nơi có thể liên hệ, tra số trên trang chính thức của họ.
Câu hỏi thường gặp
Tim đập nhanh khi lo lắng có nguy hiểm không?
Ở người khoẻ mạnh, tim đập nhanh khi lo thường là phản ứng tự nhiên. Nhưng không thể tự biết mình thuộc trường hợp nào. Cơn đầu tiên nên đi khám, và kèm đau ngực, khó thở, ngất thì gọi 115 ngay.
Đang nằm ngủ tự nhiên tim đập nhanh có sao không?
Có thể do căng thẳng, giấc mơ, cà phê buổi chiều, nhưng cũng có thể do nguyên nhân sức khoẻ khác. Nếu lặp lại, bạn nên đi khám và ghi lại các cơn để kể với bác sĩ.
Thở chậm có giúp tim đập chậm lại không?
Thở ra chậm và dài hơn hít vào giúp cơ thể dịu xuống, nhiều người thấy nhịp tim giảm sau vài phút. Cách này dùng sau khi bác sĩ đã kiểm tra; cơn kèm dấu hiệu nguy hiểm thì phải gọi 115.
Có nên tự mua thuốc chống hồi hộp không?
Không nên. Thuốc tác động lên nhịp tim cần bác sĩ khám và chỉ định. Dùng thuốc của người khác hay tự mua có thể nguy hiểm, nhất là khi chưa biết nguyên nhân thật sự.
Bác sĩ nói tim bình thường mà vẫn hay hồi hộp thì làm gì?
Giảm chất kích thích, ngủ đủ, tập các bước dịu lại, ghi lại các cơn. Nếu cơn vẫn thường xuyên và khiến bạn sợ hãi, né tránh nhiều việc, nên gặp chuyên gia tâm lý để được hướng dẫn.
Người nhà đang bị cơn hồi hộp thì mình nên làm gì?
Bình tĩnh ở bên, hỏi có đau ngực, khó thở, choáng không. Có một dấu hiệu nguy hiểm thì gọi 115 ngay. Nếu không có, giúp họ ngồi xuống, thở chậm cùng họ và nói chuyện nhẹ nhàng.