YeuDuoi.comYếu Đuối
Lo âu và những đêm nghĩ nhiều

Nằm mãi không ngủ được vì nghĩ nhiều: vì sao đầu óc chạy về đêm và cách dịu lại

Đặt lưng xuống là đầu óc chạy không dừng? Vì sao đêm làm nỗi nghĩ to ra, quy tắc 20 phút rời giường và những việc nhỏ giúp bạn dịu lại để ngủ.

young Vietnamese woman sitting on the edge of her bed in a dim room, warm bedside lamp glowing, looking toward a half-open window, seen from behind, soft night light

Nằm mãi không ngủ được vì nghĩ nhiều thường không phải do bạn yếu hay "nghĩ quẩn", mà vì ban đêm là lúc đầu óc không còn việc gì khác để bám vào: tiếng ồn tắt, việc tay chân dừng, và những chuyện ban ngày gác lại bắt đầu xếp hàng quay về. Cơ thể mệt nhưng đầu óc vẫn đang "trực". Càng cố ép mình ngủ, sự tỉnh táo càng tăng, vì việc cố gắng cũng là một kiểu căng thẳng.

Cách dịu lại không nằm ở việc dập tắt suy nghĩ, mà ở việc cho chúng một chỗ khác để đi: ghi ra giấy từ chiều tối, rời giường khi đã trằn trọc quá lâu, làm một việc đơn điệu dưới đèn mờ rồi quay lại khi buồn ngủ thật. Bài này đi qua từng bước, kèm những việc tưởng giúp mà thật ra làm đêm dài thêm, và dấu hiệu cho biết đã đến lúc nên nói chuyện với người có chuyên môn.

Vì sao ban đêm nỗi nghĩ lại to hơn ban ngày

Ban ngày, đầu óc có hàng chục thứ kéo sự chú ý đi: tin nhắn, đồng nghiệp, đường đông, bữa ăn. Một nỗi lo vừa nhen lên đã bị việc khác chen ngang. Đến khi tắt đèn, mọi thứ chen ngang biến mất, nỗi lo được nguyên một sân khấu trống. Nó không to hơn, chỉ là không còn gì che nó nữa.

Thêm vào đó, cơ thể mệt làm khả năng cân nhắc kém đi. Một chuyện ban ngày bạn thấy "để mai tính" thì lúc một giờ sáng lại trông như ngõ cụt. Nhiều người kể lại cùng một trải nghiệm: sáng ra đọc lại điều mình lo đêm qua thấy nó nhỏ hơn hẳn. Đó không phải bạn tự lừa mình buổi sáng, mà là buổi đêm đã phóng đại.

Vy, 27 tuổi, làm kế toán ở Đà Nẵng, mô tả rất đúng: "Mình nằm xuống là bắt đầu tua lại cuộc họp, rồi nghĩ sang tiền nhà, rồi sang chuyện mẹ ở quê có khoẻ không. Mỗi chuyện chỉ vài phút mà cộng lại hết hai tiếng." Điểm đáng để ý là các chuyện của Vy không cần giải quyết trong đêm, và cũng không giải quyết được trong đêm. Hiểu điều này là bước đầu để thôi tranh cãi với chính đầu óc mình lúc nửa khuya.

Ba kiểu nghĩ nhiều hay gặp khi vừa nằm xuống

Gọi đúng tên kiểu suy nghĩ giúp bạn chọn cách xử lý hợp hơn, thay vì đối xử với mọi thứ như nhau.

Kiểu suy nghĩNghe trong đầu như thế nàoViệc nên làm
Tua lại"Lúc đó lẽ ra mình nên nói khác", "sao mình lại làm thế"Ghi một dòng điều muốn làm khác lần sau, rồi khép lại; chuyện đã qua không đổi được trong đêm
Lên danh sách việc"Mai phải gọi chỗ này, nộp cái kia, nhớ mua cái nọ"Bật đèn nhỏ, ghi hết ra giấy để đầu không phải giữ hộ
Kịch bản xấu"Nếu mình bị cắt lương thì sao, nếu con ốm thì sao"Tự nhắc: đây là câu hỏi cho ban ngày; hẹn giờ cụ thể để nghĩ tiếp
Nghĩ về chính giấc ngủ"Đã hai giờ rồi, mai mình sẽ kiệt sức mất"Úp đồng hồ lại, thôi đếm giờ; nằm nghỉ cũng là nghỉ

Nhiều đêm bạn sẽ gặp cả bốn kiểu nối tiếp nhau. Không cần xử lý hoàn hảo, chỉ cần nhận ra "à, mình đang tua lại" là đã tách được một khoảng nhỏ giữa bạn và suy nghĩ. Khoảng nhỏ đó đủ để bạn chọn việc tiếp theo thay vì bị cuốn đi.

Quy tắc 20 phút: đừng nằm vật lộn mãi trên giường

Đây là cách được các chuyên gia giấc ngủ dùng phổ biến, mục đích là để giường gắn với việc ngủ chứ không gắn với việc trằn trọc. Làm như sau:

  1. Khi cảm thấy đã nằm khá lâu mà đầu vẫn chạy (ước chừng khoảng hai mươi phút, không cần nhìn đồng hồ), ngồi dậy và rời giường.
  2. Sang một chỗ khác trong nhà, bật đèn vàng nhỏ. Không bật đèn trần sáng trắng.
  3. Làm một việc đơn điệu, ít kích thích: gấp quần áo, đọc vài trang sách giấy nhẹ nhàng, ngồi uống vài ngụm nước ấm.
  4. Không mở điện thoại để "giết thời gian". Ánh sáng và nội dung trên đó kéo bạn tỉnh hơn.
  5. Khi mí mắt nặng, ngáp, thấy buồn ngủ thật, mới quay lại giường.
  6. Nếu lại trằn trọc, lặp lại từ đầu. Sáng hôm sau vẫn dậy vào giờ quen thuộc, kể cả khi đêm ngủ ít.

Những đêm đầu làm theo có thể thấy mệt hơn, vì bạn đang tập lại một thói quen. Điều quan trọng là giữ đều giờ thức dậy, vì đó là cái mốc giúp cơ thể sắp xếp lại nhịp ngủ trong các tuần sau.

Chuẩn bị từ chiều tối để đêm bớt nặng

Nhiều đêm trằn trọc thật ra bắt đầu từ lúc năm giờ chiều. Vài thay đổi nhỏ trước giờ ngủ có thể làm phần việc của đêm nhẹ đi đáng kể:

  • Đóng ngày làm việc bằng một danh sách. Trước khi rời bàn, ghi ba việc dang dở và việc đầu tiên của ngày mai. Đầu óc yên tâm hơn khi biết việc đã có chỗ nằm.
  • Tách giờ lo ra khỏi giờ ngủ. Dành khoảng mười lăm phút buổi chiều tối để ngồi nghĩ có chủ đích về những chuyện đang đè nặng, rồi đứng dậy làm việc khác.
  • Giảm cà phê, trà đặc từ đầu giờ chiều. Chất kích thích còn ở lại trong người nhiều giờ, làm tim đập nhanh và đầu tỉnh hơn khi nằm xuống.
  • Có một khoảng chuyển tiếp. Ba mươi phút trước giờ ngủ là để tắm nước ấm, dọn giường, giảm đèn, không phải để trả lời tin nhắn công việc.
  • Không mang cuộc cãi vã lên giường. Nếu đang căng thẳng với người nhà, hẹn nhau nói tiếp vào ngày mai thay vì cố giải quyết lúc khuya.

Không cần làm hết cùng lúc. Chọn một điều làm được ngay tối nay, giữ trong một tuần, rồi mới thêm điều tiếp theo.

Những việc tưởng giúp mà làm đêm dài thêm

Cầm điện thoại lên "cho đến khi buồn ngủ". Lướt mạng hiếm khi làm bạn buồn ngủ; nó đổi nỗi lo của mình lấy nỗi lo của người khác, cộng thêm ánh sáng làm đầu óc tỉnh táo.

Cố ép đầu "đừng nghĩ nữa". Càng ra lệnh cho mình đừng nghĩ đến một điều, điều đó càng hiện lên rõ. Đổi cách: cho suy nghĩ đi qua, gọi tên nó, rồi đưa chú ý về hơi thở hay cảm giác chăn trên người.

Nằm thêm cho bù vào buổi sáng. Ngủ nướng sau một đêm tệ nghe hợp lý, nhưng làm đêm sau khó buồn ngủ hơn. Giữ giờ dậy cũ và nếu cần thì chợp mắt ngắn buổi trưa.

Tính toán liên tục số giờ ngủ còn lại. Mỗi lần nhìn đồng hồ là một lần thêm áp lực. Úp mặt đồng hồ xuống hoặc để điện thoại xa tầm tay.

Uống rượu bia cho dễ ngủ. Có thể làm thiếp đi nhanh hơn, nhưng giấc ngủ nửa sau đêm vụn hơn, dễ tỉnh giữa chừng và tỉnh dậy mệt.

Tập thể dục mạnh sát giờ đi ngủ. Vận động đều đặn giúp ngủ ngon hơn, nhưng chạy bộ hay tập nặng ngay trước khi lên giường làm nhịp tim và thân nhiệt còn cao. Dời buổi tập lên chiều hoặc đầu tối, còn sát giờ ngủ chỉ nên vươn vai, đi lại nhẹ.

Đổi chỗ ngủ liên tục để "tìm chỗ dễ ngủ". Thỉnh thoảng sang ghế sofa thì không sao, nhưng mỗi đêm một chỗ khiến cơ thể không còn tín hiệu quen thuộc nào báo rằng đã đến giờ ngủ. Giữ một chỗ, chỉ rời đi tạm thời theo quy tắc hai mươi phút rồi quay về.

Câu tự hỏi khi đang trằn trọc

Khi thấy mình đã nằm nghĩ một lúc lâu, thử hỏi chậm từng câu dưới đây. Không cần trả lời hay, chỉ cần trả lời thật:

  • Chuyện mình đang nghĩ có việc gì làm được ngay bây giờ, lúc này, trong phòng này không?
  • Nếu không, mình có thể ghi nó ra một dòng và hẹn giờ nào ngày mai để nghĩ tiếp?
  • Mình đang nghĩ về điều đã xảy ra, hay điều có thể sẽ xảy ra?
  • Nếu một người bạn kể với mình đúng chuyện này lúc nửa đêm, mình sẽ nói gì với bạn ấy?
  • Cơ thể mình lúc này đang ra sao: vai có gồng, hàm có nghiến, tay có nắm chặt không?
  • Có điều gì nhỏ giúp mình dễ chịu hơn một chút: thêm chăn, mở hé cửa, uống ngụm nước?

Hai câu đầu thường đủ để tháo nút. Phần lớn những gì làm ta thức trắng không đòi hỏi hành động nào trong đêm, và nhận ra điều đó giúp đầu óc chịu buông.

Vy thử dán sáu câu này ở mặt trong cửa tủ quần áo, chỗ cô đi qua khi rời giường theo quy tắc hai mươi phút. Cô kể sau ba tuần, nhiều đêm cô chỉ cần đọc đến câu thứ hai là thấy nhẹ, ghi một dòng vào sổ rồi quay lại giường. Có đêm vẫn trằn trọc, nhưng cô không còn thấy mình bất lực như trước.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Ai cũng có những đêm như vậy, nhất là khi có chuyện lớn sắp đến. Nhưng nếu khó ngủ vì nghĩ nhiều kéo dài nhiều tuần, kèm theo mệt mỏi ban ngày rõ rệt, làm việc sai sót, cáu gắt với người nhà, mất hứng thú với những điều trước đây thích, bạn nên đi khám. Bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý sẽ cùng bạn tìm nguyên nhân, vì khó ngủ đôi khi liên quan đến sức khoẻ thể chất, không chỉ là chuyện suy nghĩ.

Đừng tự mua thuốc ngủ hay dùng thuốc của người khác. Liệu pháp trò chuyện dành riêng cho chứng khó ngủ đã được nghiên cứu nhiều và có hiệu quả; người có chuyên môn sẽ hướng dẫn bạn cách làm phù hợp.

Nếu những đêm thức trắng đi kèm ý nghĩ muốn biến mất hay làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người bạn tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Bạn cũng có thể tìm đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín trên trang chính thức của họ. Có người giúp được, và sự giúp đỡ đó có tác dụng thật.

Câu hỏi thường gặp

Nằm bao lâu không ngủ được thì nên ngồi dậy?

Không cần đo chính xác. Khi bạn cảm thấy đã nằm khá lâu, khoảng hai mươi phút, mà đầu vẫn chạy và người bắt đầu bực, đó là lúc nên rời giường, làm việc nhẹ dưới đèn mờ rồi quay lại khi buồn ngủ.

Nghe nhạc hay podcast khi nằm có giúp ngủ được không?

Với một số người, âm thanh đều đều và nhỏ giúp đầu óc có chỗ bám thay vì xoay quanh nỗi lo. Nên chọn nội dung nhẹ, không gay cấn, hẹn giờ tắt và để màn hình điện thoại úp xuống.

Ngủ trưa có làm tối khó ngủ hơn không?

Chợp mắt ngắn buổi trưa, khoảng hai mươi đến ba mươi phút, thường không ảnh hưởng nhiều. Ngủ trưa dài hoặc ngủ vào cuối chiều mới làm tối khó buồn ngủ hơn, nhất là với người hay trằn trọc.

Có nên viết nhật ký ngay trên giường trước khi ngủ không?

Nên viết trước khi lên giường, ở bàn hoặc ghế, để giường chỉ dành cho việc ngủ. Viết ngắn những điều đang lo và việc cần làm ngày mai là đủ, không cần viết dài hay viết hay.

Một đêm không ngủ được có hại nhiều không?

Một đêm ngủ ít làm bạn mệt, kém tập trung hôm sau, nhưng cơ thể thường bù lại ở những đêm kế tiếp. Lo quá nhiều về một đêm mất ngủ lại dễ kéo theo đêm sau, nên cứ giữ giờ dậy cũ và đi tiếp ngày mới.

Khi nào khó ngủ cần đi khám?

Khi tình trạng kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng rõ đến công việc, học tập, tâm trạng, hoặc kèm ngáy to, ngưng thở khi ngủ, đau nhức, bạn nên gặp bác sĩ. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì báo người thân và gọi 115 ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138