YeuDuoi.comYếu Đuối
Lo âu và những đêm nghĩ nhiều

Lo lắng về tương lai ở tuổi hai mươi: sống sao khi chưa biết mình sẽ đi đâu

Chưa biết theo nghề gì, ở đâu, lấy gì làm chỗ dựa? Cách tách nỗi lo tương lai thành câu hỏi ba tháng, thử nghiệm nhỏ và cách trả lời gia đình hỏi chuyện ổn định.

young Vietnamese man sitting on a low plastic stool outside a small cafe at dawn, backpack at his feet, looking down an empty street, soft blue morning light, back view

Lo lắng về tương lai ở tuổi hai mươi là rất phổ biến, vì đây là quãng đời mà gần như mọi thứ cùng lúc chưa chắc chắn: nghề, chỗ ở, thu nhập, các mối quan hệ. Bạn không lo vì mình kém, mà vì đang phải đưa ra nhiều quyết định lớn với rất ít thông tin. Cảm giác "người khác đều biết mình đi đâu, chỉ mình là không" thường không đúng; phần lớn người cùng tuổi cũng đang đoán và thử.

Cách sống cùng sự chưa biết không phải là tìm cho ra một kế hoạch mười năm hoàn hảo, mà là chia tương lai thành những câu hỏi nhỏ cho ba tháng tới, làm những thử nghiệm vừa sức, và tự kiểm xem mình học được gì. Bài này đi qua từng bước đó, kèm cách trả lời khi gia đình hỏi "bao giờ ổn định", và khi nào nỗi lo đã đến mức nên tìm người có chuyên môn.

Vì sao tuổi hai mươi lại hay lo về tương lai

Trong mười mấy năm đi học, con đường khá rõ: hết lớp này lên lớp kia, có thời khoá biểu, có kỳ thi, có người chấm điểm. Ra trường, con đường ấy đột ngột biến mất. Không còn ai nói cho bạn bước tiếp theo là gì, mà lựa chọn thì nhiều: làm đúng ngành hay trái ngành, ở lại thành phố hay về quê, đi làm ngay hay học thêm. Sự tự do ấy, với nhiều người, lại là nguồn lo lớn.

Khoa, 24 tuổi, học quản trị khách sạn, hiện làm pha chế ở một quán cà phê tại Lâm Đồng. Mỗi tối đóng quán, anh lướt mạng thấy bạn cùng lớp đi làm ở khách sạn lớn, người khác đi du học, rồi về phòng nằm nghĩ: "Mình đang làm gì với đời mình vậy." Anh không ghét công việc hiện tại, nhưng không biết nó dẫn đi đâu. Đêm nào anh cũng nghĩ đến năm ba mươi tuổi và thấy trống rỗng.

Nỗi lo của Khoa có hai phần. Một phần là thật: anh cần thu nhập ổn hơn và một hướng đi. Phần kia là áp lực phải "có câu trả lời" ngay bây giờ cho một câu hỏi mà thật ra cần vài năm sống và thử mới trả lời được. Tách hai phần đó ra là việc đầu tiên giúp nỗi lo nhẹ bớt.

Tách nỗi lo lớn thành câu hỏi cho ba tháng tới

Nỗi lo về tương lai thường là nhiều nỗi lo nhỏ gộp lại thành một khối. Thử viết khối đó ra rồi tách như bảng dưới đây:

Nỗi lo gộpTách ra thànhCâu hỏi cho ba tháng tới
Mình không biết theo nghề gìMình thích phần nào trong việc đang làm, ghét phần nàoMình có thể thử thêm một việc nhỏ trong lĩnh vực nào để biết mình có hợp không?
Mình sẽ không bao giờ đủ tiềnThu nhập hiện tại, chi tiêu, khoản để dànhMỗi tháng mình để dành được bao nhiêu, cần thêm kỹ năng gì để tăng thu nhập?
Mình đang tụt lại so với bạn bèMình đang so với ai, ở mặt nàoCó điều gì mình làm được trong ba tháng mà một năm sau mình sẽ cảm ơn?
Mình không biết nên ở đâuLý do ở lại, lý do điMình cần biết thêm điều gì trước khi quyết định, và hỏi ai được?

Cột cuối không đòi bạn biết cả đời mình sẽ thế nào. Nó chỉ hỏi về một quãng ngắn mà bạn có thể hình dung và tác động được. Khoa sau khi tách ra đã thấy câu hỏi rõ nhất của mình là: mình có muốn quay lại ngành khách sạn không, hay thích làm đồ uống thật sự? Câu đó trả lời được bằng thử.

Đổi kế hoạch mười năm thành thử nghiệm ba tháng

Thay vì cố quyết định cả con đường, bạn thiết kế một thử nghiệm nhỏ, có điểm bắt đầu và điểm kết thúc rõ ràng:

  1. Chọn một câu hỏi từ bảng trên, câu khiến bạn tò mò nhất chứ không nhất thiết là câu đáng sợ nhất.
  2. Nghĩ ra một việc nhỏ giúp trả lời nó: học một khoá ngắn, làm thêm cuối tuần ở chỗ liên quan, hỏi chuyện ba người đang làm nghề đó.
  3. Đặt thời hạn: ba tháng, ghi ngày bắt đầu và ngày tự đánh giá.
  4. Ghi lại trong lúc thử: những buổi nào mình thấy hứng thú, buổi nào thấy cạn sức, điều gì bất ngờ.
  5. Đến hạn, đọc lại ghi chép và trả lời: mình muốn đi tiếp hướng này, đổi hướng, hay cần thử thêm?
  6. Dù kết quả là gì, ghi một câu về điều mình học được về chính mình.

Khoa thử làm phục vụ bán thời gian ở một khách sạn nhỏ hai buổi mỗi tuần. Sau ba tháng anh nhận ra mình thích tiếp khách nhưng không hợp nhịp ca kíp dài, còn pha chế thì anh muốn đi sâu hơn. Anh chưa có câu trả lời trọn vẹn, nhưng biết rõ hơn trước, và đó là tiến bộ thật. Thử nghiệm không thành công theo kiểu "tìm ra đam mê" vẫn là thử nghiệm có ích, vì nó gạch bớt một lối đi và cho bạn dữ kiện thay cho đoán mò.

Những câu nói trong đầu và cách nói lại cho thật hơn

"Ai cũng đã ổn định, chỉ mình là chưa." Bạn thấy phần người khác chọn khoe, không thấy những đêm họ cũng lo. Câu thật hơn: "Mình chưa ổn định, và có nhiều người cùng tuổi cũng vậy."

"Chọn sai bây giờ là hỏng cả đời." Rất ít quyết định ở tuổi hai mươi là không sửa được. Câu thật hơn: "Quyết định này quan trọng, nhưng nếu không hợp mình vẫn có thể đổi hướng."

"Mình phải tìm ra đam mê trước rồi mới làm." Với nhiều người, sự hứng thú lớn dần trong lúc làm, không có sẵn từ đầu. Câu thật hơn: "Mình làm thử, rồi để ý xem việc nào mình muốn làm tiếp."

"Đã hai mươi lăm tuổi rồi mà chưa có gì." Bạn đã có những năm học, những việc đã làm, những điều biết mình không thích. Câu thật hơn: "Mình có ít hơn mình mong, nhưng không phải không có gì."

"Nếu không lo thì mình sẽ lười đi." Lo không giống chuẩn bị. Chuẩn bị là làm việc cụ thể; lo là nghĩ lặp lại. Câu thật hơn: "Mình có thể chuẩn bị mà không cần thức trắng."

Khi gia đình hỏi "bao giờ ổn định"

Câu hỏi của bố mẹ thường đến từ lo lắng chứ không phải chê bai, nhưng nghe vẫn đau. Vài cách trả lời giữ được hoà khí mà không phải hứa điều mình chưa chắc:

  • "Con đang thử làm việc này trong ba tháng để biết mình có hợp không. Đến tháng Hai con kể bố mẹ nghe kết quả."
  • "Con biết bố mẹ lo. Hiện tại con vẫn tự lo được chi tiêu, và con đang để dành mỗi tháng một ít."
  • "Con chưa chắc mình muốn gì lâu dài, nhưng con biết chắc là con không muốn quay lại việc cũ, vì..."
  • "Bố mẹ hồi bằng tuổi con đã quyết định chuyện này như thế nào?" (hỏi lại để biến cuộc nói chuyện thành chia sẻ)

Ngân, 22 tuổi, sinh viên năm cuối ở TP Hồ Chí Minh, kể rằng câu thứ tư làm bố cô ngồi kể hơn một tiếng về những lần chuyển việc thời trẻ. Từ đó ông bớt hỏi dồn. Không phải cuộc nói chuyện nào cũng êm như vậy; nếu thấy căng thẳng, bạn có thể xin dừng và hẹn hôm khác. Một lời hẹn rõ ràng, có ngày cụ thể, thường làm bố mẹ yên tâm hơn nhiều lời hứa chung chung.

Cách tự kiểm mỗi tháng

Thay vì đo mình bằng câu hỏi lớn "đời mình có đang đúng hướng không", cuối mỗi tháng thử trả lời những câu nhỏ hơn:

  • Tháng này mình đã học thêm được một điều gì, dù nhỏ?
  • Mình đã gặp hoặc trò chuyện với ai giúp mình nhìn rõ hơn?
  • Khoản để dành có tăng hay giữ được không?
  • Mình có ngủ đủ, ăn đủ, có lúc nào thấy vui thật không?
  • Có điều gì mình đã thử và biết chắc là không hợp, để gạch đi?
  • Tháng tới mình muốn thử thêm một việc nhỏ nào, và cần chuẩn bị gì cho nó?

Ghi câu trả lời vào cùng một cuốn sổ để sau vài tháng có thể đọc lại liền một mạch. Nhiều người chỉ thấy mình đã đi được một quãng khi nhìn lại cả chuỗi, vì từng tháng riêng lẻ thường trông chẳng có gì thay đổi. Khoa đọc lại sổ sau sáu tháng và ngạc nhiên vì mình đã gạch được ba hướng không hợp, học xong một khoá pha chế, và để dành được một khoản nhỏ đều đặn.

Nếu phần lớn câu trả lời là có, bạn đang đi, dù chậm. Nếu nhiều tháng liền mọi câu đều là không và bạn thấy mình chìm dần, đó là tín hiệu cần nói chuyện với ai đó, bạn bè, người đi trước, hoặc người có chuyên môn.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Lo về tương lai là một phần của tuổi trẻ. Nhưng nếu nỗi lo kéo dài nhiều tuần, khiến bạn khó ngủ, không muốn ra khỏi nhà, bỏ dở việc học việc làm, mất hứng thú với mọi thứ, hay thường xuyên thấy mình vô giá trị, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Nhiều trường đại học có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên, và bệnh viện cũng có khoa chuyên về sức khoẻ tinh thần. Gặp họ không có nghĩa là bạn có vấn đề nặng, mà là bạn đang chăm sóc bản thân nghiêm túc.

Nếu có lúc bạn nghĩ rằng không có tương lai nào đáng sống, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người bạn tin, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115. Bạn cũng có thể tìm đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín, tra số trên trang chính thức của họ. Cảm giác bế tắc ở tuổi hai mươi có thể rất nặng, nhưng nó thay đổi được khi có người cùng đi.

Câu hỏi thường gặp

Hai mươi lăm tuổi chưa biết mình muốn làm gì có muộn không?

Không muộn. Nhiều người tìm ra hướng đi phù hợp ở tuổi ba mươi hoặc muộn hơn, sau khi đã thử vài công việc. Điều quan trọng là bạn đang thử và học được gì từ mỗi lần thử.

Làm trái ngành có phải là lãng phí không?

Những kỹ năng như giao tiếp, tổ chức công việc, học nhanh đều mang theo được sang ngành khác. Làm trái ngành có thể giúp bạn biết rõ hơn mình hợp với điều gì, và đó không phải lãng phí.

Có nên nghỉ việc ổn định để thử hướng mới không?

Bài này không khuyên nghỉ hay ở. Một cách an toàn hơn là thử hướng mới song song, bán thời gian, trong vài tháng, và có khoản để dành đủ sống một thời gian trước khi quyết định.

Làm sao để ngừng so sánh mình với bạn bè?

Khó ngừng hẳn, nhưng có thể giảm bằng cách bớt lướt mạng vào buổi tối, nhắc mình rằng ai cũng chỉ khoe phần đẹp, và đo mình bằng tiến bộ của chính mình theo tháng thay vì theo người khác.

Bố mẹ liên tục so sánh mình với con nhà khác thì làm sao?

Chọn lúc bình tĩnh nói với bố mẹ cảm giác của mình khi bị so sánh, kể cho bố mẹ kế hoạch cụ thể của mình. Khi bố mẹ thấy con có hướng, dù nhỏ, họ thường bớt so sánh.

Lo về tương lai đến mức nào thì nên gặp chuyên gia tâm lý?

Khi nỗi lo kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến giấc ngủ, việc học, việc làm, hoặc bạn thấy mình vô giá trị, bế tắc. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì cần nói ngay với người tin cậy và gọi 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138