Nếu bạn là học sinh và đang thấy cô đơn ở lớp, không thuộc nhóm nào, ra chơi ngồi một mình, thì bạn không phải người duy nhất, và điều này không có nghĩa là bạn có gì kỳ lạ hay không đáng quý. Ở tuổi học trò, các nhóm bạn thường hình thành rất sớm rồi khép lại, nên người chuyển trường, người ít nói, người có sở thích khác số đông dễ bị đứng ngoài. Thường thì chỉ cần một người bạn hợp là cảm giác đã khác đi nhiều.
Bài viết này nói chuyện trực tiếp với bạn: vì sao chuyện này xảy ra, từng bước nhỏ để tìm một người bạn, cách phân biệt chỉ là chưa có bạn với bị bắt nạt, và nói với ai khi mọi thứ quá sức. Phần cuối có vài gợi ý cho cha mẹ muốn giúp con mà không làm con ngại thêm.
Vì sao có những năm học thấy lạc lõng
Hà, học lớp 10 ở Thái Nguyên, chuyển trường theo bố mẹ. Lớp mới đã học chung với nhau từ cấp hai, các nhóm đã có sẵn chỗ ngồi, có sẵn chuyện riêng. Tuần đầu có vài bạn hỏi han, sau đó ai về nhóm nấy. Giờ ra chơi Hà giả vờ xem điện thoại hoặc lên thư viện. Làm bài nhóm, Hà thường là người được xếp vào chỗ còn thiếu. Hà bắt đầu nghĩ chắc mình nhạt, chắc mình có gì đó khiến người ta không muốn chơi.
Thực tế, cảm giác của Hà đến từ hoàn cảnh nhiều hơn từ tính cách. Ở tuổi mười lăm mười bảy, các nhóm bạn thường được dựng từ những thứ có sẵn: học chung từ trước, nhà gần nhau, đi chung lớp học thêm. Người đến sau phải tìm khe hở, và việc đó tốn thời gian. Người hướng nội, người thích những thứ khác số đông, người đang có chuyện buồn ở nhà cũng dễ lặng lẽ hơn và bị nhầm là không muốn chơi.
Điều quan trọng cần biết: bạn không cần cả lớp quý mình. Bạn chỉ cần một hai người bạn để ngồi cạnh, nhắn tin hỏi bài, đi về chung đoạn đường. Mục tiêu nhỏ như vậy dễ đạt hơn nhiều so với việc cố thành người được yêu thích.
Từng bước tìm một người bạn trong lớp
Thay vì cố hoà vào cả một nhóm đã khép kín, bạn thử đi từng bước với từng người:
- Quan sát một tuần: ai cũng hay ngồi một mình, ai thích cùng thứ bạn thích như truyện tranh, bóng đá, vẽ, âm nhạc, ai hay mỉm cười với bạn.
- Bắt đầu bằng câu hỏi về bài vở, vì đây là chuyện dễ nhất: "Bài tập toán hôm nay câu ba cậu làm ra không?" hoặc "Cho mình mượn vở chép bài tiết trước với."
- Lần sau, thêm một câu ngoài bài vở: "Cậu cũng đọc bộ này à? Mình đang đọc tới tập năm."
- Rủ làm một việc nhỏ cùng nhau: đi căng tin, ngồi cùng bàn lúc làm bài nhóm, về chung một đoạn đường.
- Tham gia một câu lạc bộ, đội văn nghệ, đội thể thao của trường. Ở đó mọi người gặp nhau vì sở thích, dễ làm quen hơn trong lớp.
- Kiên nhẫn ít nhất vài tuần. Có người phản hồi ngay, có người cần thời gian. Một lần bị lơ không có nghĩa là bị ghét.
Nếu thấy khó bắt chuyện, bạn có thể tập trước câu nói trong đầu hoặc nói thử với anh chị trong nhà. Đa số bạn cùng lớp cũng đang lo người khác nghĩ gì về mình, nên một lời hỏi han thân thiện thường được đón nhận tốt hơn bạn đoán.
Chưa có bạn khác với bị bắt nạt thế nào
Cô đơn vì chưa tìm được bạn và bị bạn bè cô lập, bắt nạt là hai chuyện khác nhau, cần cách xử lý khác nhau:
| Tình huống | Dấu hiệu thường thấy | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Chưa có bạn thân | Mọi người lịch sự nhưng không rủ, bạn thấy lẻ loi | Từng bước làm quen như trên, tham gia câu lạc bộ |
| Bị cô lập có chủ đích | Cả nhóm cố ý không nói chuyện, bị loại khỏi nhóm chat, bị cười khi đi qua | Kể với giáo viên chủ nhiệm, cha mẹ hoặc người lớn tin cậy |
| Bị bắt nạt | Bị chửi bới, đặt biệt danh xấu, bị đánh, bị đăng ảnh chế giễu, bị đe doạ | Lưu lại bằng chứng, báo ngay người lớn, nhà trường |
| Bị xâm hại hoặc bạo lực nghiêm trọng | Bị đụng chạm cơ thể, bị đánh đập, bị doạ dẫm làm hại | Báo ngay cha mẹ, thầy cô; gọi 111 hoặc 113 khi nguy hiểm |
Bị bắt nạt không bao giờ là lỗi của bạn, và bạn không cần tự chịu đựng. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận thông tin về trẻ em và học sinh bị bạo lực, xâm hại, bắt nạt; khi có nguy hiểm trước mắt hãy gọi công an 113. Kể ra là cách tự bảo vệ, không phải mách lẻo.
Những điều nên nhớ khi đang thấy lạc lõng
Số bạn bè không đo giá trị của bạn. Có bạn được cả lớp chú ý nhưng vẫn cô đơn, có bạn chỉ có một người bạn mà thấy đủ. Bạn đáng quý vì chính bạn, không vì đang ngồi ở nhóm nào.
Mạng xã hội chỉ cho thấy phần vui. Ảnh nhóm bạn đi chơi cuối tuần không kể chuyện họ cãi nhau hay cũng có lúc thấy lạc lõng. Đừng dùng những tấm ảnh ấy để đo cuộc sống của mình.
Thời học sinh không quyết định cả đời. Nhiều người tìm được bạn thân thật sự ở đại học, ở chỗ làm, ở câu lạc bộ ngoài trường. Năm học khó không có nghĩa tương lai sẽ khó như vậy.
Có bạn ngoài lớp cũng là có bạn. Bạn ở lớp học thêm, ở câu lạc bộ, anh chị em họ, bạn cùng xóm đều là kết nối thật. Đừng chỉ đếm bạn trong lớp.
Ngồi một mình đôi khi cũng ổn. Có những giờ ra chơi bạn chỉ muốn đọc sách, nghe nhạc. Điều đó không sao. Cần để ý khi bạn ngồi một mình vì sợ, không phải vì muốn.
Khi bị nhóm bạn cũ bỏ ra ngoài
Có một kiểu cô đơn ở trường đau hơn cả chưa có bạn: đang thân với một nhóm rồi bỗng bị gạt ra. Nhóm chat lập mới không có mình, giờ ra chơi các bạn đi trước không chờ, có chuyện gì cũng là người biết sau cùng. Nhiều bạn rơi vào cảnh này mà không hiểu lý do, rồi tự đoán đủ thứ, càng nghĩ càng buồn.
Nếu thấy an toàn, bạn có thể hỏi riêng một người trong nhóm mà bạn còn tin: "Dạo này mình thấy mọi người hơi xa mình, có chuyện gì mình làm không ổn không?" Đôi khi đó chỉ là một hiểu lầm gỡ được bằng một lần nói chuyện thẳng thắn. Đôi khi câu trả lời là nhóm đã thay đổi, và bạn không cần níu bằng mọi giá. Một nhóm bạn khiến bạn phải hạ mình, phải chịu bị chọc ghẹo mới được ở lại không phải nhóm bạn tốt.
Trong lúc đó, bạn hãy cho mình được buồn, kể chuyện với người nhà hoặc một người bạn ngoài lớp, và dần mở lòng với những bạn khác trong lớp mà trước đây vì bận ở nhóm cũ nên chưa để ý. Nếu việc bị gạt ra đi kèm nói xấu, chế giễu trên mạng, đó đã là bắt nạt, và bạn nên kể với thầy cô hoặc cha mẹ như bảng ở trên.
Dành cho cha mẹ: giúp con mà không làm con ngại
Khi con kể không có bạn, hoặc cha mẹ tự nhận ra con lủi thủi, phản ứng đầu tiên của người lớn ảnh hưởng nhiều tới việc con có tiếp tục chia sẻ hay không:
- Nghe hết trước khi khuyên. Câu "con phải hoà đồng lên" thường làm con thấy bị trách thêm.
- Hỏi cụ thể: "Giờ ra chơi hôm nay con làm gì?", "Trong lớp có bạn nào con thấy dễ nói chuyện không?"
- Tạo dịp ngoài trường: cho con tham gia lớp thể thao, năng khiếu, mời một bạn cùng lớp về nhà chơi nếu con đồng ý.
- Không gọi điện mắng các bạn hay phụ huynh khác khi chưa rõ chuyện; trao đổi với giáo viên chủ nhiệm trước.
- Để ý dấu hiệu bị bắt nạt: con sợ đi học, đồ dùng hay bị mất, có vết thương không giải thích, thay đổi ăn ngủ.
- Kể cho con nghe một lần mình cũng từng lạc lõng hồi đi học, để con biết đây là chuyện người lớn hiểu được.
Nếu con chưa muốn nói, đừng ép. Cứ để cửa mở bằng những lúc ở cạnh nhau nhẹ nhàng như đi xe, nấu ăn, đi bộ buổi tối; nhiều đứa trẻ kể chuyện vào chính những lúc không phải ngồi đối diện. Cha mẹ không thể chọn bạn cho con, nhưng có thể là chỗ an toàn để con kể, và giúp con có thêm những môi trường mới để thử kết bạn.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Hãy nói với người lớn bạn tin, như cha mẹ, anh chị, giáo viên chủ nhiệm, cán bộ tư vấn tâm lý học đường của trường nếu có, khi bạn thấy buồn nhiều tuần liền, sợ đến trường, khó ngủ, không muốn ăn, học sa sút, hoặc thấy mình vô dụng, không ai cần. Những cảm giác này cần được người lớn và người có chuyên môn lắng nghe, bạn không phải tự xử lý một mình. Cha mẹ có thể đưa con đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá kỹ hơn.
Đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín cũng là nơi học sinh và cha mẹ có thể hỏi; tra số trên trang chính thức của họ. Khi bị bạo lực, xâm hại, bắt nạt, hãy gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với cha mẹ, thầy cô hoặc một người lớn tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Nói ra là việc can đảm và đúng đắn, và có rất nhiều người sẵn sàng giúp bạn qua lúc khó này.
Câu hỏi thường gặp
Mình không có bạn ở lớp có phải vì mình có vấn đề không?
Thường là không. Nhóm bạn trong lớp hay hình thành từ những thứ có sẵn như học chung từ trước, nhà gần nhau. Người chuyển trường, người ít nói dễ đứng ngoài. Điều đó nói về hoàn cảnh nhiều hơn về con người bạn.
Bắt chuyện với bạn cùng lớp thế nào cho đỡ ngại?
Bắt đầu bằng chuyện bài vở như hỏi bài tập, mượn vở chép bài. Sau đó thêm một câu về sở thích chung. Câu ngắn, thân thiện là đủ, không cần nói gì đặc biệt.
Bị cả nhóm cố ý không chơi cùng thì có nên kể với thầy cô không?
Nên. Bị cô lập có chủ đích là một dạng bắt nạt. Kể với giáo viên chủ nhiệm hoặc cha mẹ giúp người lớn có cách can thiệp phù hợp. Kể ra không phải mách lẻo mà là bảo vệ bản thân.
Chuyển trường giữa năm thì bao lâu mới có bạn?
Mỗi người khác nhau, thường cần vài tuần đến vài tháng. Tham gia câu lạc bộ, đội nhóm của trường và chủ động hỏi han từng người giúp bạn có bạn nhanh hơn so với chờ người khác bắt chuyện.
Cha mẹ nên làm gì khi con nói không có bạn ở trường?
Lắng nghe trước, hỏi cụ thể, tránh trách con chưa hoà đồng. Tạo dịp cho con gặp bạn ngoài giờ học, trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, và để ý dấu hiệu con bị bắt nạt.
Khi nào học sinh cô đơn cần gặp chuyên gia tâm lý?
Khi buồn bã kéo dài nhiều tuần, sợ đi học, mất ngủ, chán ăn, học sa sút rõ hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân. Lúc đó cần nói với người lớn tin cậy và đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia; nguy hiểm trước mắt thì gọi 115.