Ở một mình và cô đơn là hai thứ khác nhau: một mình là hoàn cảnh không có ai bên cạnh, còn cô đơn là cảm giác thiếu kết nối mà bạn mong có. Có người ở một mình cả tuần vẫn thấy đầy đặn, có người ở giữa gia đình vẫn trống trải. Vì vậy câu hỏi đúng không phải là làm sao để không bao giờ một mình, mà là làm sao để thời gian một mình là thời gian bạn chọn và thấy dễ chịu.
Điều này làm được bằng cách hiểu những lúc mình dễ trống nhất, cho thời gian riêng một khung có ý nghĩa, và giữ đủ kết nối với người khác để một mình không biến thành bị bỏ quên. Bài viết dành cho người sống một mình, người độc thân, người có nhiều thời gian riêng sau khi con lớn hoặc sau khi nghỉ bớt việc.
Một mình dễ chịu và một mình trống trải khác nhau ở đâu
Cùng là buổi tối không ai bên cạnh, nhưng cảm giác có thể rất khác. Đối chiếu dưới đây giúp bạn nhận ra mình đang ở bên nào:
| Dấu hiệu | Một mình dễ chịu | Một mình trống trải |
|---|---|---|
| Cảm giác khi về nhà | Thấy nhẹ, được nghỉ ngơi | Thấy nặng, ngại mở cửa |
| Cách dùng thời gian | Làm việc mình thích, có chủ đích | Lướt điện thoại vô định tới khuya |
| Ý nghĩ thường gặp | "Tối nay được yên tĩnh thật" | "Không ai cần đến mình" |
| Sau buổi tối | Ngủ ngon, sáng dậy tỉnh | Ngủ muộn, sáng dậy mệt và buồn |
| Quan hệ với người khác | Vẫn có người để gọi khi muốn | Không nghĩ ra ai để gọi, hoặc ngại gọi |
Phần lớn chúng ta có cả hai loại tối trong một tuần. Mục tiêu là tăng loại thứ nhất, không phải xoá hẳn loại thứ hai. Nếu cột bên phải chiếm gần hết các buổi tối trong nhiều tuần liền, đó là tín hiệu nên chú ý hơn tới phần kết nối.
Một cách tự kiểm đơn giản là ghi một dấu nhỏ vào sổ mỗi tối: dễ chịu hay trống trải. Sau hai tuần nhìn lại, bạn sẽ thấy những tối trống thường rơi vào ngày nào, sau việc gì, và từ đó biết nên đặt điểm tựa vào đâu.
Vì sao có buổi tối một mình lại dài đến vậy
Chị Thu, 41 tuổi, sống một mình ở Đà Nẵng, làm thiết kế tự do. Ban ngày chị bận và thấy ổn. Nhưng tối chủ nhật, khi bên ngoài nhà nào cũng có tiếng cười nói, chị thấy căn hộ yên ắng đến khó chịu. Chị bật tivi cho có tiếng, lướt điện thoại, rồi đi ngủ với cảm giác một tuần mới chẳng có gì chờ đợi.
Buổi tối một mình dài nhất thường rơi vào những lúc không có khung: không có việc phải làm, không ai mong mình xuất hiện, và xung quanh có tín hiệu rằng người khác đang ở cùng nhau. Mệt mỏi cũng góp phần, vì khi cạn sức sau một ngày, ta dễ chọn những việc thụ động như lướt mạng, mà những việc này lại hay để lại cảm giác trống hơn.
Hiểu được điều này giúp chị Thu không tự trách mình yếu đuối. Chị nhận ra vấn đề không phải ở chỗ chị sống một mình, mà ở chỗ tối chủ nhật của chị chưa có hình dạng nào. Khi biết vấn đề nằm ở khung thời gian, việc cần làm trở nên rõ hơn nhiều: không phải thay đổi cả cuộc sống, mà chỉ cần cho vài buổi tối khó nhất một hình dạng mới.
Cho buổi tối và cuối tuần một hình dạng
Thời gian riêng dễ chịu hơn khi có vài điểm tựa. Không cần lịch kín, chỉ cần vài mốc nhỏ để chờ đợi:
- Chọn một nghi thức mở đầu buổi tối, như tắm nước ấm, pha một ấm trà, thay quần áo ở nhà. Nghi thức báo cho cơ thể rằng ngày làm việc đã xong.
- Gán mỗi tối trong tuần một việc nhẹ: thứ hai nấu món mới, thứ tư đi bộ hoặc bơi, thứ sáu gọi cho một người bạn, chủ nhật dọn nhà và chuẩn bị tuần mới.
- Có một dự án dài hơi làm từng chút: học đàn, trồng rau ban công, đan len, học ngoại ngữ. Dự án cho bạn cảm giác tiến lên qua từng tuần.
- Cuối tuần đặt một việc ra khỏi nhà vào buổi sáng: chợ phiên, lớp học, chạy bộ ở công viên. Ra ngoài sớm làm cả ngày bớt lê thê.
- Để dành một khoảng hoàn toàn tự do, không kế hoạch, để nghỉ thật sự mà không thấy có lỗi.
- Đặt giờ cất điện thoại trước khi ngủ, để buổi tối không kết thúc bằng một tiếng lướt vô định.
Ví dụ trên chỉ là gợi ý. Hãy thử trong hai tuần rồi giữ lại những mốc làm bạn thấy mong chờ, bỏ những mốc làm bạn thấy bị ép.
Giữ đủ kết nối để một mình không thành bị bỏ quên
Sống một mình vẫn cần một mạng lưới nhỏ. Bạn có thể tự kiểm xem mình đã có những điểm sau chưa:
- Ít nhất một người biết lịch sinh hoạt của bạn và sẽ để ý nếu bạn im lặng bất thường vài ngày.
- Một hai người bạn có thể gọi điện nói chuyện mà không cần lý do.
- Một nhóm gặp đều đặn, dù nhỏ: lớp học, đội thể thao, nhóm tình nguyện, câu lạc bộ đọc sách.
- Một vài mối quen nhẹ quanh nơi ở: người bán hàng quen, hàng xóm chào nhau, bác bảo vệ.
- Một người trong gia đình bạn giữ liên lạc thường xuyên, dù chỉ qua tin nhắn.
Nếu thiếu nhiều điểm trong danh sách, đừng cố lấp hết một lúc. Chọn điểm dễ nhất với mình để bắt đầu trong tuần này, ví dụ đăng ký một lớp học tối thứ ba hoặc hẹn gọi cho chị gái mỗi chủ nhật. Người sống một mình cũng nên chuẩn bị cho tình huống ốm đau, sự cố: lưu số người thân dễ thấy trong điện thoại và cho một người tin cậy biết cách liên lạc khi cần.
Những việc làm một mình mà vẫn có hơi người
Không phải lúc nào cũng có bạn đi cùng, nhưng bạn vẫn có thể ở giữa người khác mà không cần quen ai. Những việc này đặc biệt hợp với những ngày bạn muốn có tiếng người nhưng chưa đủ sức trò chuyện:
- Mang việc hoặc sách ra quán cà phê đông vừa phải ngồi vài giờ thay vì ở nhà.
- Đi bơi, đi tập ở nhà văn hoá, công viên vào giờ có nhiều người tập cùng; dần dần sẽ có những gương mặt quen gật đầu chào.
- Ăn tối ở quán quen một mình. Chọn quán bình dân có bàn chung, nơi một người ngồi ăn là chuyện bình thường.
- Đi chợ sáng thay vì đặt hàng qua mạng, hỏi người bán vài câu về món hàng.
- Tham gia hoạt động một buổi không cần cam kết lâu: dọn rác ở bãi biển, buổi đọc sách ở thư viện, lớp nấu ăn một buổi.
- Đi xem phim, xem triển lãm, nghe nhạc một mình. Nhiều người ngại vì sợ bị nhìn, nhưng thật ra ít ai để ý.
Những việc này không thay được một người bạn thân, nhưng cho bạn liều nhỏ cảm giác được ở giữa đời sống. Với chị Thu, sáng chủ nhật ra quán cà phê gần nhà làm việc hai tiếng đã đủ để buổi tối bớt nặng, và sau vài tháng chị đã quen được cô chủ quán và hai người khách hay ngồi cùng giờ.
Những điều không cần tin
Ở một mình nghĩa là có gì đó sai với mình. Nhiều người chọn sống một mình, hoặc đang ở giai đoạn một mình, mà vẫn có cuộc sống đầy đặn. Hoàn cảnh không nói lên giá trị của bạn.
Phải có người yêu hoặc gia đình mới hết cô đơn. Bạn đời có thể là một nguồn kết nối, nhưng không phải nguồn duy nhất. Bạn bè, cộng đồng, công việc có ý nghĩa đều là những nguồn thật.
Thích ở một mình là khép kín, khó gần. Cần thời gian riêng để hồi sức là nhu cầu bình thường. Khép kín chỉ đáng lo khi bạn muốn có kết nối mà không làm được.
Thấy trống một tối nghĩa là cuộc sống mình đang tệ. Một buổi tối buồn là một buổi tối buồn. Đừng để nó trở thành kết luận về cả cuộc đời. Ngày mai có thể khác.
Phải bận rộn mọi lúc mới không cô đơn. Lấp kín lịch để không phải đối diện với chính mình thường chỉ hoãn cảm giác trống lại, rồi nó quay về vào lúc mệt nhất. Học cách ngồi yên với mình một chút, uống trà, nhìn ra cửa sổ, cũng là một kỹ năng sống một mình cần có, và nó dễ dần theo thời gian.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Thời gian một mình chỉ nên được lo ngại khi nó không còn là lựa chọn mà thành chỗ mắc kẹt. Một số dấu hiệu đáng để ý: bạn né hết mọi lời mời dù trong lòng muốn đi, nhiều tuần liền thấy buồn, trống rỗng, mệt mỏi không rõ lý do, giấc ngủ và ăn uống đảo lộn, hoặc bạn dùng rượu bia để qua những buổi tối. Khi có những dấu hiệu này, gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý giúp bạn được đánh giá đúng thay vì tự đoán.
Với người lớn tuổi sống một mình, con cháu và hàng xóm nên để ý những thay đổi như bỏ bữa, ít ra khỏi nhà, nói chuyện ít hẳn, để rủ đi khám sớm.
Đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín là một nơi để bắt đầu; tra số trên trang chính thức. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Bạn không phải tự gánh một mình.
Nếu bạn đang dùng rượu bia hoặc thức khuya triền miên để chống lại cảm giác trống, đó cũng là điều nên kể thật với bác sĩ. Người có chuyên môn không ở đó để phán xét thói quen của bạn, mà để giúp bạn tìm cách khác ít hại hơn cho những buổi tối khó.
Câu hỏi thường gặp
Thích ở một mình có phải là dấu hiệu bất thường không?
Không. Nhiều người cần thời gian riêng để nghỉ ngơi và suy nghĩ. Điều đáng để ý là khi bạn muốn có người bên cạnh mà không làm được, hoặc ở một mình đi kèm buồn bã kéo dài.
Cuối tuần ở một mình nên làm gì để không thấy chán?
Đặt một việc ra khỏi nhà vào buổi sáng, một dự án nhỏ để làm dần, một cuộc gọi cho người thân hoặc bạn bè, và để dành một khoảng nghỉ thật sự. Có vài mốc nhỏ là cuối tuần đã bớt dài.
Bật tivi cho có tiếng khi ở một mình có sao không?
Không sao nếu nó giúp bạn thấy dễ chịu. Nhưng nếu tiếng tivi chỉ che đi cảm giác trống mà bạn vẫn thấy buồn, hãy thử thêm những việc có kết nối thật như gọi điện, đi dạo, gặp người quen.
Sống một mình thì nên chuẩn bị gì phòng khi ốm?
Lưu số người thân dễ thấy trong điện thoại, để một người biết lịch sinh hoạt của bạn, có sẵn vài thứ cơ bản ở nhà và biết cơ sở y tế gần nhất. Gặp tình huống nguy hiểm thì gọi cấp cứu 115.
Làm sao biết mình đang tận hưởng một mình hay đang cô lập bản thân?
Tự hỏi: mình ở nhà vì muốn nghỉ hay vì sợ gặp người? Sau thời gian một mình mình thấy hồi sức hay mệt thêm? Nếu câu trả lời nghiêng về sợ và mệt trong nhiều tuần, nên tìm người nói chuyện.
Người lớn tuổi sống một mình nên được hỗ trợ thế nào?
Gọi điện đều đặn, rủ tham gia hoạt động của khu dân cư, để ý thay đổi trong ăn uống và giấc ngủ. Khi thấy ông bà buồn bã kéo dài hoặc thu mình, nên đưa đi khám để được tư vấn.