Khi đang yếu lòng, nhờ một việc cụ thể dễ hơn nhiều so với nói chung chung "mình mệt quá": nói rõ việc gì, lúc nào, mất bao lâu, và cho người kia một lối từ chối nhẹ nhàng. Người quanh bạn thường muốn giúp nhưng không biết giúp gì, nên câu "cần gì cứ nói" mới trôi qua mà không thành việc.
Bài này giúp bạn chuyển cảm giác quá tải thành danh sách việc nhờ được, đưa sẵn công thức một lời nhờ, cách đón nhận lời từ chối, và cách nhận giúp mà không thấy mình mắc nợ. Nhờ giúp không phải là yếu kém, nó là cách người ta vẫn sống cùng nhau.
Vì sao "cần gì cứ nói" mà mãi không nói
Chị Hoa, ba mươi hai tuổi, làm văn phòng ở Hải Phòng, hai con nhỏ thay nhau ốm suốt tháng mười một. Chồng đi tàu xa, mẹ ở quê. Bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm ai cũng bảo "có gì cần cứ nói nhé". Chị cảm ơn, rồi tối nào cũng tự xoay một mình tới kiệt sức.
Chị không nói vì ba lý do rất thường gặp. Thứ nhất, lúc mệt chị không nghĩ ra được mình cần gì cụ thể, chỉ thấy mọi thứ đều quá nhiều. Thứ hai, chị sợ nhờ xong người ta thấy phiền mà không dám từ chối. Thứ ba, chị nghĩ mẹ hai con thì phải tự lo được, nhờ vả là kém.
Lời mời "cần gì cứ nói" đặt hết việc nghĩ lên vai người đang mệt nhất. Người đề nghị thường thật lòng, nhưng họ chờ bạn chỉ việc, còn bạn thì không đủ sức nghĩ ra việc. Thế là hai bên cùng thiện chí mà không có gì xảy ra. Cách gỡ là bạn chuẩn bị sẵn danh sách việc vào lúc còn tỉnh táo, để khi có người hỏi, bạn chỉ việc đọc ra.
Biến lời than chung thành việc nhờ được
Cột giữa là bước khó nhất: lấy một cảm giác lớn và chẻ ra thành việc nhỏ có giờ giấc. Đây là ví dụ từ tuần của chị Hoa.
| Điều đang thấy | Việc cụ thể nhờ được | Nhờ ai |
|---|---|---|
| "Không có thời gian thở" | Đón đứa lớn ở trường chiều thứ Ba và thứ Năm | Hàng xóm có con học cùng trường |
| "Nhà cửa bừa không chịu nổi" | Một buổi Chủ nhật dọn cùng hai tiếng | Em gái ở cùng thành phố |
| "Không nấu nổi bữa nào tử tế" | Nấu dư một nồi canh mang sang vào tối thứ Tư | Bạn thân gần nhà |
| "Đầu óc rối tung việc cơ quan" | Đọc lại giúp bản báo cáo trước khi nộp | Đồng nghiệp cùng nhóm |
| "Thấy cô đơn quá" | Gọi cho chị mười phút sau khi các con ngủ, ba tối một tuần | Mẹ ở quê |
| "Không ngủ được vì con quấy" | Trông con một buổi sáng cuối tuần cho chị ngủ bù | Chồng khi về phép, hoặc em gái |
Danh sách này viết mất chưa tới mười lăm phút. Từ hôm có nó, mỗi lần ai đó hỏi "cần gì không", chị Hoa có câu trả lời ngay. Không phải ai cũng nhận, nhưng chỉ cần ba trong sáu việc có người làm, tuần của chị đã khác hẳn.
Công thức một lời nhờ dễ được nhận lời
Lời nhờ rõ ràng giúp người kia quyết định nhanh, và giúp bạn đỡ ngượng. Có bốn phần:
- Việc gì: một việc cụ thể, không phải "giúp mình với". "Đón bé Na ở trường giúp chị."
- Khi nào: ngày và giờ. "Chiều thứ Ba, khoảng bốn rưỡi."
- Bao lâu: một lần hay lặp lại, mất khoảng bao lâu. "Chỉ tuần này thôi, đón về thả ở cổng nhà chị là được."
- Lối thoát: một câu cho người kia từ chối dễ dàng. "Em bận thì cứ nói nhé, chị hỏi người khác."
Ghép lại: "Em ơi, chiều thứ Ba tuần này em đón giúp chị bé Na lúc bốn rưỡi được không? Chỉ tuần này thôi, đón về thả ở cổng nhà chị là được. Em bận thì cứ nói nhé, chị hỏi người khác." Một lời nhờ như vậy dễ nhận, dễ từ chối, và không ai phải đoán.
Câu lối thoát nghe có vẻ thừa nhưng lại là phần làm lời nhờ nhẹ đi nhất. Người được nhờ biết rằng nói "không" cũng không làm mất lòng, nên khi họ nói "có" thì đó là "có" thật, không phải nhận cho xong rồi trong lòng khó chịu.
Những việc nhỏ hay quên là nhờ được
Khi đang yếu lòng, ta hay chỉ nghĩ tới những việc lớn. Thật ra nhiều việc nhỏ dưới đây nhẹ cho người giúp mà đỡ cho bạn rất nhiều:
- Mua giúp đồ ăn hoặc đồ dùng khi đi chợ, siêu thị.
- Ngồi cạnh bạn trong lúc bạn gọi một cuộc điện thoại khó, hoặc làm một thủ tục giấy tờ.
- Nhắn tin nhắc bạn ăn trưa, đi ngủ, uống nước vào giờ nhất định trong vài ngày.
- Đi bộ cùng mười lăm phút buổi tối.
- Trả lời hộ những tin nhắn hỏi han trong nhóm gia đình khi bạn chưa đủ sức kể lại nhiều lần.
- Đi cùng tới buổi khám hoặc buổi tư vấn tâm lý đầu tiên, chờ ở ngoài cũng được.
- Giữ giúp con nhỏ hoặc trông người ốm một tiếng để bạn tắm, ngủ, ra ngoài.
- Đọc lại giúp một email, một lá đơn trước khi gửi.
Đánh dấu ba việc hợp với hoàn cảnh của bạn nhất, ghi vào điện thoại. Lần tới có ai hỏi, bạn đã có sẵn câu trả lời.
Khi bị từ chối
Tách lời từ chối khỏi giá trị của bạn. Người kia từ chối một việc vào một giờ cụ thể, không phải từ chối con người bạn. Phần lớn lời từ chối là vì lịch của họ, không phải vì họ không quý bạn.
Cảm ơn và hỏi người tiếp theo. "Không sao em, cảm ơn em nhé." Rồi nhìn danh sách, hỏi người thứ hai. Có danh sách nhiều người là để từ chối của một người không làm bạn trắng tay.
Nếu được, hỏi họ có việc khác giúp được không. "Thứ Ba em bận, thế thứ Năm em đón được không?" Nhiều người muốn giúp nhưng lệch giờ.
Đừng giữ sổ. Ghi nhớ ai từ chối mình để giận là cách nhanh nhất làm mình ngại nhờ lần sau. Hoàn cảnh mỗi người khác nhau theo từng tuần.
Nếu bị từ chối liên tục, nhìn lại danh sách người. Có thể bạn đang nhờ những người cũng đang quá tải. Mở rộng sang hàng xóm, đồng nghiệp, nhóm phụ huynh, hoặc tìm dịch vụ trả phí cho những việc làm được như vậy.
Nhận giúp mà không thấy mắc nợ
Nhiều người nhờ được rồi lại khổ vì cảm giác nợ. Cảm ơn rõ ràng một lần là đủ, không cần cảm ơn mãi hay trả lại ngay bằng một món quà lớn hơn. Một câu "hôm qua có em đón bé, chị ngủ được một giấc, cảm ơn em nhiều" thường có giá trị với người giúp hơn bạn nghĩ, vì nó cho họ biết việc họ làm có ích thật.
Đáp lại theo cách của bạn, vào lúc bạn có sức. Khi qua giai đoạn khó, bạn sẽ có lúc đón con giúp người khác, nghe người khác tâm sự, mang một nồi canh sang. Quan hệ giữa người với người vận hành theo vòng dài như vậy, không phải sòng phẳng từng tuần.
Cũng nên biết: với nhiều người, được nhờ là được tin. Khi bạn từ chối mọi sự giúp đỡ, đôi khi người thương bạn lại thấy bị đẩy ra xa. Để họ giúp là cho họ một chỗ trong cuộc sống của bạn.
Nếu cảm giác nợ vẫn đè nặng, thử ghi vào điện thoại một dòng: ai đã giúp mình việc gì trong tháng khó khăn này. Không phải sổ nợ để trả, mà để sau này khi họ cần, bạn nhớ ra mình có thể làm gì cho họ, và để những lúc tự ti bạn thấy rằng mình không hề một mình.
Chỗ hay sai khi nhờ giúp
Sai đầu tiên là nhờ bóng gió. "Dạo này chị chẳng có thời gian đón con" là một câu than, không phải lời nhờ. Người nghe có thể hiểu, cũng có thể chỉ gật gù thông cảm, và bạn lại thấy hụt vì "đã nói rồi mà không ai giúp". Nếu cần thì hỏi thẳng, có dấu chấm hỏi ở cuối.
Sai thứ hai là dồn hết vào một người. Thường là mẹ, là vợ hoặc chồng, là người bạn thân nhất. Người đó giúp được vài tuần rồi cũng kiệt, và quan hệ căng lên vì những chuyện không đáng. Rải việc ra nhiều người, mỗi người một phần nhỏ, bền hơn nhiều.
Sai thứ ba là chờ tới lúc sụp hẳn mới nhờ. Lúc đó bạn cần quá nhiều thứ cùng lúc, không còn sức để nói rõ, và người giúp cũng hoảng. Nhờ từ khi mới thấy quá tải, lúc còn nói được thành câu, sẽ nhẹ cho cả hai bên.
Sai thứ tư là từ chối mọi lời đề nghị vì phép lịch sự, rồi ôm việc một mình. Khi ai đó hỏi lần thứ hai, đó thường là họ muốn giúp thật, không phải hỏi cho có. Thử đáp lần thứ hai bằng một việc nhỏ nhất trong danh sách, để cả hai cùng quen với chuyện nhờ và được nhờ.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Nhờ được việc nhà, việc con cái đã nhẹ đi nhiều, nhưng nếu dù có người giúp mà bạn vẫn kiệt sức, vẫn buồn, mất ngủ, không còn hứng thú với điều gì trong nhiều tuần, thì nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó cũng là một dạng nhờ giúp, nhờ người có chuyên môn, và là một việc cụ thể hoàn toàn đưa được vào danh sách: "nhờ chồng trông con sáng thứ Bảy để đi tư vấn".
Tìm khoa tâm lý của bệnh viện hoặc đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín, tra số trên trang chính thức của họ.
Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, đó là lúc nhờ giúp quan trọng nhất, không cần công thức nào. Nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi cấp cứu 115. Người được nhờ lúc đó sẽ muốn được biết. Giúp đỡ có thật và có hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp
Nhờ vả nhiều có làm người khác ghét mình không?
Nhờ rõ ràng, có lối thoát và cảm ơn đàng hoàng thì hiếm khi làm ai ghét. Thứ làm người ta mệt thường là lời nhờ mơ hồ, bất ngờ, hoặc nhờ dồn vào một người duy nhất. Rải việc ra nhiều người sẽ nhẹ cho tất cả.
Mình mệt tới mức không nghĩ nổi cần gì thì sao?
Nhờ chính việc nghĩ. Nói với một người thân: "Chị đang rối, em ngồi với chị mười phút liệt kê xem chị cần gì nhé." Người ngoài thường nhìn ra việc nhờ được nhanh hơn người trong cuộc.
Có nên nhờ đồng nghiệp chuyện công việc khi mình đang không ổn?
Được, nếu là việc cụ thể và trong phạm vi bình thường của công việc, như đọc lại báo cáo, đổi ca một buổi. Bạn không cần kể chi tiết chuyện riêng, chỉ cần nói đang có việc gia đình và cảm ơn họ sau đó.
Người thân giúp nhưng giúp không đúng ý thì làm thế nào?
Cảm ơn trước, rồi nói nhẹ điều bạn mong cho lần sau, ví dụ "lần sau em đón bé thì nhắn chị một tin là được". Đừng sửa lại ngay trước mặt họ, vì dễ khiến họ nản và không muốn giúp nữa.
Mình luôn là người giúp người khác, giờ khó nhờ lại quá, có bình thường không?
Rất bình thường. Người quen làm chỗ dựa thường thấy nhờ vả như đảo ngược vai. Hãy coi đây là lúc những người bạn từng giúp có dịp đáp lại, và họ thường rất muốn được làm điều đó.
Có nên thuê dịch vụ thay vì nhờ người thân?
Với những việc như dọn nhà, giao đồ ăn, trông trẻ theo giờ, thuê dịch vụ là lựa chọn hợp lý nếu bạn có điều kiện, và giúp bạn giữ sức người thân cho những việc chỉ họ làm được, như ngồi nghe bạn tâm sự.