YeuDuoi.comYếu Đuối
Mở lời tâm sự và nhờ giúp

Học sinh muốn nói với bố mẹ chuyện buồn: chọn lúc, câu mở lời và khi bố mẹ chưa hiểu

Đang buồn chuyện học, chuyện bạn bè mà không biết nói với bố mẹ sao? Chọn lúc, câu mở lời theo từng chuyện, khi bố mẹ nổi nóng, và chuyện không được giữ bí mật.

Teenage Vietnamese girl and her mother sitting on a motorbike parked by a quiet lakeside path at dusk, talking, seen from behind at a distance, soft warm light

Muốn nói với bố mẹ chuyện buồn, bạn nên chọn lúc bố mẹ không vội, mở lời bằng một câu ngắn nói rõ mình cần bố mẹ nghe hay cần giúp, và kể từng phần thay vì dồn hết một lần. Nếu bố mẹ chưa hiểu ngay, đó chưa phải là dấu chấm hết, và bạn vẫn có những người lớn tin cậy khác để tìm đến.

Bài này viết cho học sinh lớn, từ cấp hai tới cấp ba. Có câu mở lời cho từng loại chuyện, cách xử lý khi bố mẹ nổi nóng, và một phần quan trọng: những chuyện không bao giờ nên giữ bí mật một mình, kể cả khi ai đó dặn bạn phải giữ.

Vì sao nói với bố mẹ lại khó hơn nói với bạn

Minh, học lớp 10 ở Lâm Đồng, kể với nhóm bạn mọi chuyện, nhưng về nhà thì chỉ "dạ", "vâng". Học kỳ này Minh bị một nhóm trong lớp nói xấu sau lưng, ngày nào đi học cũng thấy nặng. Minh không kể với bố mẹ vì sợ bố mẹ lên trường làm to chuyện, sợ bị hỏi "thế con đã làm gì để người ta ghét", và sợ bố mẹ vốn đã vất vả lại thêm lo.

Những nỗi sợ của Minh rất phổ biến, và không phải vô lý. Bố mẹ thường phản ứng mạnh vì thương và lo, đôi khi theo hướng làm con khó chịu. Bố mẹ cũng hay quen vai người dạy bảo, nên nghe con kể là muốn sửa ngay. Còn bạn thì cần được nghe trước đã.

Nhưng có một điều đáng nghĩ: bố mẹ là những người có quyền và khả năng làm được những việc bạn bè không làm được, như nói chuyện với nhà trường, đưa bạn đi khám, thay đổi sắp xếp trong nhà. Vì vậy, dù khó, tìm cách nói với bố mẹ thường đáng công hơn bạn nghĩ.

Trước khi nói, tự hỏi mình hai câu: mình sợ nhất điều gì sẽ xảy ra khi kể, và mình mong bố mẹ làm gì sau khi nghe. Trả lời được hai câu này, bạn đã có sẵn hai câu để nói với bố mẹ ngay từ đầu, và bố mẹ sẽ biết cách nghe con hơn.

Chọn lúc và chỗ để nói

Cùng một câu chuyện, nói đúng lúc và sai lúc có thể nhận về phản ứng khác hẳn.

Lúc dễ nóiLúc nên tránh
Đi xe cùng nhau, ngồi cạnh chứ không đối diệnNgay lúc bố mẹ vừa đi làm về, đang mệt và đói
Cùng nấu ăn, rửa bát, làm việc nhàGiữa bữa cơm có cả họ hàng hoặc em nhỏ
Buổi tối khi em nhỏ đã ngủNgay sau khi bố mẹ vừa cãi nhau
Đi dạo, đi chợ cuối tuầnSáng sớm trước giờ đi học, ai cũng vội
Nhắn trước "tối nay con muốn nói chuyện với mẹ" rồi chờ mẹ sắp xếpLúc bố mẹ đang mắng chuyện khác

Ngồi cạnh nhau, cùng làm một việc gì đó, thường dễ nói hơn ngồi đối diện nhìn thẳng vào mắt. Nhiều học sinh kể chuyện khó nhất trên xe máy hay lúc rửa bát chung, vì không phải nhìn nét mặt bố mẹ ngay.

Nếu bố và mẹ phản ứng khác nhau, chọn người bình tĩnh hơn để kể trước, rồi nhờ người đó cùng nói với người còn lại. Không cần phải nói với cả hai cùng lúc.

Câu mở lời theo từng loại chuyện

Điểm kém, áp lực học: "Mẹ ơi, con có chuyện điểm muốn nói. Con biết mẹ sẽ buồn, nhưng con mong mẹ nghe con kể hết đã rồi mình tính." Nói trước nỗi sợ bị mắng giúp bố mẹ tự kiềm lại.

Bị bạn bè nói xấu, tẩy chay: "Bố ơi, ở lớp con có chuyện làm con buồn mấy tuần nay. Con muốn kể bố nghe, nhưng bố đừng lên trường ngay nhé, mình bàn với nhau trước."

Buồn mà không rõ vì sao: "Dạo này con hay thấy buồn, con cũng không biết tại sao. Con chỉ muốn bố mẹ biết thôi." Không cần lý do mới được nói là mình buồn.

Chuyện tình cảm tuổi học trò: "Con kể mẹ chuyện này, mẹ hứa đừng trêu con nhé." Nếu sợ bị cấm đoán, có thể kể với anh chị lớn hoặc cô chú gần gũi trước.

Muốn đổi hướng học, đổi nguyện vọng: "Con đã nghĩ kỹ chuyện này mấy tháng rồi. Con muốn trình bày cho bố mẹ nghe lý do, bố mẹ góp ý cho con." Chuẩn bị sẵn lý do giúp cuộc nói chuyện thành bàn bạc, không thành tranh cãi.

Khi bố mẹ nổi nóng hoặc gạt đi

Không phải lần nào cũng suôn. Nếu bố mẹ phản ứng mạnh, làm lần lượt:

  1. Giữ giọng nhỏ, không cãi lại ngay. Cãi lúc cả hai đang nóng chỉ làm câu chuyện chính bị lấp đi.
  2. Nói một câu dừng: "Con thấy giờ mình đang căng, con xin nói tiếp lúc khác ạ." Rồi về phòng, không đóng sầm cửa.
  3. Làm một việc giúp mình dịu lại: tắm, nghe nhạc nhẹ, viết ra giấy điều mình muốn nói.
  4. Một hai ngày sau, chọn lúc khác, mở lại bằng câu: "Hôm trước con nói chưa khéo. Con vẫn muốn bố mẹ biết chuyện đó."
  5. Nếu vẫn không được, nhờ một người lớn khác mà bố mẹ tin, như ông bà, cô chú, hoặc thầy cô chủ nhiệm, nói chuyện cùng.

Nhiều bố mẹ nổi nóng lần đầu nhưng tối đó nằm nghĩ lại, và lần thứ hai nghe con khác hẳn. Phản ứng đầu tiên chưa chắc là phản ứng cuối cùng.

Minh cũng vậy. Lần đầu nghe chuyện bị nói xấu, bố Minh hỏi ngay "thế con có làm gì họ không", và Minh bỏ về phòng. Hai hôm sau, lúc chở Minh đi học, bố hỏi lại, nhỏ giọng hơn, rằng bố muốn nghe từ đầu. Lần đó Minh kể được hết, và hai bố con thống nhất trước rồi mới nói với cô chủ nhiệm.

Nếu thật sự khó nói với cả bố lẫn mẹ

Có những gia đình mà con khó nói chuyện với bố mẹ vì nhiều lý do. Khi đó, bạn vẫn cần ít nhất một người lớn tin cậy:

  • Ông bà, cô chú, dì cậu mà bạn thấy gần gũi và giữ được chuyện.
  • Anh chị họ lớn tuổi hơn, đã qua thời học sinh.
  • Thầy cô chủ nhiệm, thầy cô bộ môn mà bạn quý.
  • Cán bộ hoặc phòng tư vấn tâm lý học đường nếu trường bạn có.
  • Bố mẹ của một người bạn thân, nếu họ là người tử tế và bạn thấy an toàn.
  • Một người hàng xóm lớn tuổi, cô bác ở nhóm sinh hoạt mà bạn đã quen lâu và thấy họ đối xử với trẻ con tôn trọng.

Kể với một người lớn khác không có nghĩa là phản bội bố mẹ. Nhiều khi chính người lớn đó sẽ giúp bạn tìm cách nói với bố mẹ sau này, hoặc nói giúp một phần. Điều quan trọng là bạn không phải giữ chuyện nặng một mình ở tuổi này.

Nếu bố mẹ đọc bài này

Phần này dành cho phụ huynh, có thể con sẽ đưa cho bạn đọc. Khi con mở lời, vài điều giúp con dám nói tiếp:

  • Nghe hết trước khi nói. Ít nhất năm phút đầu, chỉ hỏi thêm và gật đầu, chưa đưa lời khuyên hay lời trách.
  • Cảm ơn con đã kể. "Cảm ơn con đã nói với mẹ" là câu đơn giản nhưng con sẽ nhớ rất lâu.
  • Hỏi con cần gì: "Con muốn bố mẹ chỉ nghe, hay muốn bố mẹ làm gì đó?"
  • Không đem chuyện con kể ra nói với họ hàng, hàng xóm, hay dùng lại khi mắng con lúc khác.
  • Nếu lỡ phản ứng gắt, quay lại xin lỗi con. Một lời xin lỗi của bố mẹ mở lại cánh cửa mà cơn nóng đã đóng.
  • Với chuyện bạo lực, xâm hại, bị đe doạ: tin con trước, bảo vệ con trước, rồi mới tìm hiểu sau. Gọi 111 hoặc 113 khi cần.

Con tuổi mới lớn không cần bố mẹ có câu trả lời cho mọi chuyện. Con cần biết rằng kể với bố mẹ là an toàn. Nếu thấy con buồn kéo dài, thu mình, bỏ ăn, mất ngủ, hãy đưa con gặp chuyên gia tâm lý sớm thay vì chờ con tự qua.

Những chuyện không được giữ bí mật một mình

Có những chuyện, dù ai dặn giữ kín, dù bị doạ, bạn vẫn cần nói ngay với người lớn tin cậy: bị đánh, bị đe doạ, bị ép làm điều mình không muốn, bị chạm vào cơ thể khiến mình sợ hoặc khó chịu, bị tống tiền bằng ảnh hay tin nhắn, bị một người lớn rủ giữ bí mật riêng với họ.

Những chuyện này không phải lỗi của bạn, dù kẻ gây hại có nói gì. Người giữ bí mật kiểu đó chỉ có lợi cho kẻ gây hại. Nếu chưa tìm được người lớn nào để nói, bạn có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu đang ở trong tình huống nguy hiểm ngay lúc này, gọi công an 113.

Nếu khó nói thành lời, viết ra một tờ giấy và đưa cho người lớn bạn tin, hoặc nhờ một người bạn đi cùng tới gặp thầy cô. Bạn không cần kể hết chi tiết ngay, chỉ cần người lớn biết là có chuyện, họ sẽ lo phần tiếp theo.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, bạn không còn muốn đi học, không muốn gặp ai, ngủ hay ăn thay đổi nhiều, học sa sút rõ, hoặc hay thấy mình vô dụng, thì cần một người có chuyên môn, như cán bộ tư vấn học đường, bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Hãy nói với bố mẹ hay người lớn tin cậy rằng bạn muốn được gặp chuyên gia. Đó là một yêu cầu đúng đắn, không phải điều đáng ngại.

Người lớn có thể tìm khoa tâm lý của bệnh viện hoặc đường dây tư vấn tâm lý của bệnh viện, tổ chức uy tín, tra số trên trang chính thức của họ.

Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với bố mẹ, thầy cô hoặc một người lớn tin cậy đang ở gần, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi cấp cứu 115. Bạn không làm phiền ai cả. Những người lớn quanh bạn muốn được biết để giúp, và giúp đỡ có tác dụng thật.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ bảo "con nít thì biết gì mà buồn" thì phải làm sao?

Câu này làm tổn thương, nhưng thường bố mẹ nói vậy vì không biết cách khác. Hãy bình tĩnh nói lại một lần: "Con biết bố mẹ nghĩ vậy, nhưng con buồn thật." Nếu vẫn không được, tìm một người lớn khác để kể, đừng giữ một mình.

Kể với bố mẹ rồi bố mẹ lên trường làm to chuyện thì sao?

Trước khi kể, nói rõ mong muốn của bạn: "Bố mẹ bàn với con trước khi làm gì nhé." Nhưng với chuyện bị bạo lực hay bị đe doạ, việc người lớn can thiệp là cần thiết, kể cả khi bạn ngại, vì đó là cách bảo vệ bạn.

Mình sợ kể ra bố mẹ sẽ buồn và lo thì có nên giấu không?

Bố mẹ có thể buồn một lúc, nhưng phần lớn bố mẹ thà biết để giúp còn hơn sau này mới phát hiện con đã chịu đựng một mình. Bạn có thể kể kèm câu "con đang ổn hơn khi được nói ra" để bố mẹ đỡ hoảng.

Nhắn tin cho bố mẹ thay vì nói trực tiếp có được không?

Được, nhất là với chuyện khó nói. Bạn có thể nhắn phần mở đầu, rồi hẹn nói chuyện trực tiếp. Với chuyện nguy hiểm thì đừng chỉ nhắn rồi chờ, hãy tìm gặp người lớn ngay hoặc gọi 111, 113 khi cần.

Bạn thân kể với mình chuyện nguy hiểm và dặn đừng nói với ai, mình phải làm gì?

Khi bạn của bạn có thể bị hại hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói với một người lớn tin cậy dù đã hứa giữ kín. Giữ an toàn cho bạn quan trọng hơn giữ lời hứa, và về lâu dài bạn ấy sẽ hiểu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138